Mantelzorg in de frontlinie

Mantelzorgers worden gezien als een essentiële schakel in ons zorgsysteem, maar weten we echt wat we van hen vragen? En waar trekken we de grens als het gaat om zorgtaken?

N.a.v. reacties op recente nieuwsberichten rondom de inzet van mantelzorg binnen ons zorgsysteem is dit blog ontstaan. Het is wel duidelijk dat velen nog geen weet hebben van wat er allemaal gaande is wat mantelzorg betreft. Want mantelzorgers worden toch niet verplicht en krijgen toch een mantelzorguitkering?

Als mantelzorgveteraan zou ik er eigenlijk om moeten lachen, maar het maakt mij opstandig en verdrietig want het wordt nog voor waar aangenomen ook! Om mijzelf en mijn doel te beschermen heb ik wijs besloten om uit die discussie te stappen. Beter om er hier nog maar eens aandacht te besteden, aandacht voor mantelzorg met een kritische blik naar het zorgsysteem…

De onzichtbare last van kostenbesparingen binnen ons zorgsysteem

Zorgorganisaties zien veel voordelen met het inzetten van mantelzorgers:

**Betere zorgcontinuïteit: Mantelzorgers kennen de behoeften van hun naasten vaak beter dan zorgverleners. Dit kan de continuïteit en kwaliteit van de zorg bevorderen.

**Emotionele steun: De aanwezigheid van een vertrouwd persoon kan de patiënt geruststellen, wat kan bijdragen aan hun welzijn en herstel.

**Ontlasting van zorgpersoneel: In tijden van personeelstekorten kan het een verlichting zijn voor het zorgpersoneel als mantelzorgers bepaalde taken kunnen overnemen.

Eens, maar is er ook voldoende aandacht voor de zorgen die wij hebben? Wordt er rekening  gehouden met grenzen en er risico’s aan kunnen zitten? Uit eigen ervaring weet ik nog precies hoe ik mij voelde als mijn vader weer eens opgenomen moest worden, dan was ik gewoon opgelucht. Ik zou het als een soort van respijtzorg willen noemen, mijn vader was in goede handen en ik kon even op adem komen.

Grenzen en risico’s 

*Overbelasting van mantelzorgers: Mantelzorgers zijn vaak al zwaar belast door mantelzorg in de thuissituatie. Het toevoegen van zorgtaken in zieken- en verpleeghuis kan leiden tot overbelasting, met mogelijke gevolgen voor hun eigen gezondheid.

*Professionele verantwoordelijkheid: Zorgverleners hebben de verantwoordelijkheid om kwalitatief hoogwaardige zorg te bieden. Er is een risico dat mantelzorgers taken op zich nemen waarvoor zij niet gekwalificeerd zijn, wat kan leiden tot fouten of complicaties.

*Juridische en ethische vraagstukken: Wat gebeurt er als er iets misgaat? Wie is dan verantwoordelijk? Dit kan leiden tot juridische en ethische dilemma’s. Hier op het platform van Mantelzorgelijk is het recent nog uitgebreid aan de orde geweest: Ben je mantelzorger of vrijwilliger?

*Ongelijke toegang: Niet alle patiënten hebben mantelzorgers die in staat zijn om te helpen. Dit kan leiden tot ongelijkheid in de zorg, waarbij sommige patiënten meer ondersteuning krijgen dan anderen.

Mantelzorgers inzetten binnen ons zorgsysteem kan waardevol zijn, maar het is cruciaal om duidelijke grenzen te stellen. Mantelzorgers moeten ondersteund worden, niet overbelast, en de professionele zorgstandaarden mogen niet in gevaar komen. Dit vergt duidelijke afspraken, ondersteuning voor mantelzorgers, en een goed begrip van de verantwoordelijkheden van alle betrokkenen. Zonder deze zorgvuldigheid kunnen de risico’s de voordelen overstijgen.

Kunnen we nog wel stellen dat mantelzorg geen verplichting is?

Mantelzorgers zitten vaak in een positie waarin ze zich moreel verplicht voelen om zorg te verlenen met name in geval van personeelskrapte. Dit creëert een situatie waarin ze nauwelijks nee kunnen zeggen, zelfs als ze niet in staat zijn om de extra verantwoordelijkheden te dragen. Dit leidt tot een vorm van stille dwang, waarin mantelzorgers onvrijwillig meer zorg op zich nemen dan ze aankunnen. Want als zij het niet doen, wie dan wel?

Bewuste bezuinigingen

Er is groeiende bezorgdheid dat beleidsmakers doelbewust mantelzorgers inzetten om kosten te besparen, een praktijk die ethisch discutabel is en de druk op mantelzorgers aanzienlijk verhoogt. Er zijn zorgen dat door de druk op zorginstellingen en de noodzaak om binnen budgetten te blijven, er keuzes worden gemaakt die niet altijd in het belang zijn van patiënten of hun mantelzorgers.

Het is oneerlijk om mantelzorgers te belasten met taken die normaal gesproken door professionals zouden worden uitgevoerd, vooral omdat zorginstellingen wel worden gefinancierd voor deze zorg. Dit creëert een vorm van sociale ongelijkheid, waarbij de lasten van de zorg niet gelijkmatig verdeeld worden. Mantelzorgers krijgen geen financiële compensatie voor hun werk, terwijl de zorginstelling wel financiële voordelen behoudt.

Beleidshervorming

Er moet een herziening komen van het beleid rondom de inzet van mantelzorgers in zorginstellingen. Dit zou kunnen inhouden dat zorginstellingen transparant zijn over de zorg die zij bieden en wat zij verwachten van de inzet van mantelzorgers.  Zorginstellingen zouden verantwoording af kunnen leggen over hoe zij hun middelen besteden, vooral wanneer mantelzorgers een groot deel van de zorglast op zich nemen.

Mantelzorgers moeten toegang krijgen tot meer ondersteuning, zowel financieel als mentaal, om de zware verantwoordelijkheden die ze dragen te verlichten. Dit kan inhouden dat zij een vergoeding krijgen voor hun werk en dat er meer passende ondersteuning komt om hun taken te verlichten.

Conclusie

De huidige praktijk, waarin mantelzorgers steeds meer taken vervullen die normaal door professionals zouden worden uitgevoerd, is oneerlijk en problematisch. Het is cruciaal dat beleidsmakers deze situatie niet misbruiken om kosten te besparen ten koste van de gezondheid en het welzijn van de mantelzorger. Er is nood aan een eerlijke herverdeling van verantwoordelijkheden, met aandacht voor de rechten en behoeften van mantelzorgers.

Laten we als samenleving niet langer wegkijken. Mantelzorgers verdienen erkenning, steun en een eerlijk beleid!