Zorg mag niets kosten – tenzij je eraan verdient

De discussie over onbetaalde uren in de zorg is actueler dan ooit. Verpleegkundigen trekken steeds vaker aan de bel over het feit dat zij werktaken moeten uitvoeren in hun eigen tijd: omkleden, rapportages lezen, stagebegeleiding, mailtjes beantwoorden, bereikbaar zijn tijdens pauzes. Ze voelen zich structureel overvraagd, en terecht.

Maar laten we eerlijk zijn. Als dit al geldt voor de formele zorgprofessional met salaris, cao, pauzes en arbeidsrechten; hoe zit het dan met de mantelzorger? Mantelzorgers werken ook, al noemen we dat niet zo. En dus lijkt het alsof het vanzelfsprekend voor niets gedaan wordt. Maar ook zij beginnen de dagen vroeg, zijn alert tot diep in de nacht, springen bij tijdens ‘pauzes’, hebben geen tijdsregistratie, geen OR, geen functiebeschrijving, geen arbeidsvoorwaarden en ……vaak geen keus.

Geen begin- of eindtijd

De formele zorg kent een rooster, mantelzorg kent geen begin of eind. Bij intensieve zorg draaien ze alle diensten achter elkaar: ochtend, middag, avond en nacht. Zij hebben geen collega’s, zijn alles in één: verzorgende, begeleider, nachtwaker, huishoudelijke hulp, casemanager, chauffeur, tolk, vertrouwenspersoon, crisismanager. 24 uur per dag / 7 dagen in de week. En terwijl verpleegkundigen pleiten voor tijdregistratie, vergoeding voor omkleedtijd en pauzes die écht pauzes zijn, vragen wij ons af: wanneer is er ruimte voor het echte gesprek MET en OVER mantelzorg?

Mantelzorg is niet tijdelijk, het is niet iets wat je er zomaar “even” bij doet. En gratis is het al helemaal niet. Sterker nog, mantelzorgers leveren juist in: op werk, inkomen, gezondheid, sociale contacten, op hun eigen leven… Het zorgsysteem leunt op mantelzorg, steeds vaker, steeds zwaarder. Terwijl het alsmaar stiller wordt over wat dat van mensen vraagt… Nee, het is geen klagen wat wij hier doen, het is om aandacht te vragen. Bewustwording!

Ondertussen

Zorg mag dan officieel “niet meer kosten”, maar het geld stroomt wél → naar adviesbureaus, managementlagen, vastgoedconstructies en IT-trajecten waar nauwelijks zorg uit voortkomt. Wie echt zorgt met de handen en het hart, krijgt niets. Wie meebeweegt in systemen zonder zorg, maar met spreadsheets, krijgt miljoenen. Dat is niet omdat het geld er niet is, maar omdat het verkeerd verdeeld wordt.

Als we formele zorg wel erkennen als werk (terecht), waarom blijft mantelzorg dan hangen in het frame van “vrijwilligheid”? Waarom bestaat er voor hen geen cao, geen structurele financiële ondersteuning, geen bescherming tegen uitval of overbelasting? We zetten mantelzorgers neer als helden, maar behandelen hen als schaduwwerkers. Maar er zit een grens aan deze onzichtbare inzet, vergis u niet!

Zorg is zorg

Dit pleidooi is niet tegen de formele zorg, integendeel. Mantelzorgers en zorgprofessionals staan steeds meer zij aan zij. Uiteindelijk willen we hetzelfde: eerlijkheid, erkenning, en een systeem dat de zorg toekomstproof maakt!