Wie besloot dat mantelzorgers de pijlers van ons zorgsysteem moesten worden?

Het is een van de hardnekkigste misverstanden van deze tijd: dat mantelzorgers het vanzelfsprekende fundament van ons zorgsysteem zijn. Maar laten we eerlijk zijn,  niemand heeft ooit aan mantelzorgers gevraagd of ze die rol wíllen. Laat staan of ze het kúnnen volhouden.

Toch zijn zij in rap tempo onmisbaar gemaakt. Niet vanuit zorgzame overwegingen, maar vanuit bezuinigingsdrift en politieke ideologie. De beruchte “participatiesamenleving”, die in 2013 tijdens de Troonrede door kabinet-Rutte II werd gelanceerd, gaf het startschot. De boodschap: mensen moeten meer voor elkaar gaan zorgen, en minder rekenen op de overheid.

En dat deden mensen. Uit liefde. Uit plichtsbesef. Uit loyaliteit. Maar wat er niet bij werd verteld, is dat die liefdevolle zorg langzaam werd ingekapseld in beleid. De langdurige zorg werd hervormd, de AWBZ werd afgebouwd, en gemeenten kregen de taak erbij om via de Wmo zorg te organiseren – maar dan wel pas nádat het ‘eigen netwerk’ was ingezet. Mantelzorg werd geen aanvulling meer, maar een voorwaarde.

Zorginstellingen, geconfronteerd met personeelstekorten, doen nu steeds vaker een beroep op familieleden van cliënten. Begrijpelijk vanuit hun perspectief. Maar de rek is eruit. Wat ooit vrijwillig en liefdevol was, is veranderd in een systeemverantwoordelijkheid – zonder rechtspositie, zonder vergoeding, en vaak zonder waardering.

Bij Stichting Mantelzorgelijk horen we dagelijks verhalen van overbelaste mantelzorgers die met de rug tegen de muur staan. Zoals bestuurslid Marjolijn Bruurs zei in reactie op recente berichtgeving van de NOS: “Je wilt niet dat jouw familielid zonder zorg zit, dus je doet het toch. Maar je komt gewoon niet meer aan jezelf toe.”

Het is echt tijd voor een fundamenteel gesprek: willen we echt een zorgsysteem bouwen op de schouders van mensen die zelf geen nee mogen zeggen? Of herontdekken we de waarde van professionele zorg – en erkennen we mantelzorgers als de waardevolle, maar per definitie kwetsbare aanvulling die ze zijn?

Want wie de mantelzorger als pijler ziet, bouwt een zorgsysteem op drijfzand.