Er is geld voor ondersteuning. Maar voor wie?

Er gaat in Nederland veel geld naar mantelzorgondersteuning. Alleen al voor 2026 is in de rijksbegroting 25 miljoen euro opgenomen voor versterking van mantelzorg en respijtzorg. Daarnaast betalen gemeenten voor ondersteuning en ontvangen organisaties subsidies voor allerlei projecten. Maar hoeveel geld wordt er in totaal uitgegeven? En belangrijker nog: wat merken mantelzorgers daarvan? Bij Mantelzorgelijk zijn we op zoek gegaan naar antwoorden. Want terwijl er geld beschikbaar is om mantelzorgers te helpen, komen veel mantelzorgers zelf steeds verder in de knel.

Het is ook ons belastinggeld

Gemeenten zijn volgens de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) verantwoordelijk voor mantelzorgondersteuning. Daarvoor krijgen ze onder meer geld van de Rijksoverheid via het gemeentefonds. Dat geld komt uit de algemene middelen, waaronder belastinginkomsten. Daarnaast hebben gemeenten eigen inkomsten en kunnen ze extra geld ontvangen voor specifieke doelen.

Gemeenten bepalen grotendeels zelf hoe ze de ondersteuning organiseren. Ze kunnen bijvoorbeeld een organisatie betalen voor advies en begeleiding, bijeenkomsten financieren of zorgen voor tijdelijke vervanging van mantelzorgers. Het geld loopt dus vaak van het Rijk naar de gemeente en vervolgens naar een organisatie. Het blijft hetzelfde belastinggeld, ook als het onderweg van de ene begroting naar de andere verhuist.

Toch blijkt het lastig om te achterhalen hoeveel alle gemeenten samen aan mantelzorgondersteuning uitgeven. Het geld is namelijk niet altijd apart herkenbaar in hun begrotingen. Eén duidelijk landelijk overzicht hebben wij tot nu toe niet gevonden. En daarmee begint een belangrijke vraag: hoe beoordelen we of het geld goed wordt besteed als we niet eenvoudig kunnen zien waar het naartoe gaat?

Maar worden mantelzorgers er ook beter van?

Bij Mantelzorgelijk onderzoeken we daarom welke organisaties geld ontvangen, waarvoor ze het gebruiken en wat dat oplevert. We vinden subsidies, opdrachten en verslagen waarin staat hoeveel gesprekken zijn gevoerd, bijeenkomsten zijn georganiseerd of mensen zijn bereikt. Maar terwijl precies wordt bijgehouden hoeveel gesprekken er zijn gevoerd en hoeveel mensen zijn bereikt, blijft de belangrijkste vraag vaak onbeantwoord: hoeveel mantelzorgers hebben hierdoor daadwerkelijk minder zorgen, minder zorgtaken of meer ruimte gekregen om hun eigen leven te leiden?

Een informatiebijeenkomst kan waardevol zijn, maar neemt geen zorgtaak over. Een gesprek over grenzen stellen kan helpen, maar wat heb je eraan als er niemand beschikbaar is om de zorg tijdelijk over te nemen? Ook onderzoek naar de effectiviteit van mantelzorgondersteuning, gepubliceerd in 2023 in opdracht van VWS, laat zien waarom het belangrijk is om naar de werkelijke effecten van ondersteuning te kijken.

Ondertussen betalen mantelzorgers zelf vaak een hoge prijs. De SER en het SCP beschrijven hoe mantelzorg kan drukken op werk, inkomen, gezondheid en het dagelijks leven. Ons eigen onderzoek De prijs van mantelzorg, onder 702 deelnemers, laat zien hoe ingrijpend dat kan zijn. Van hen rapporteert 55,3 procent inkomensverlies, heeft 63,2 procent spaargeld of reserves aangesproken en heeft 24,7 procent eigen medische of tandheelkundige zorg vanwege geld uitgesteld of niet gebruikt. De deelnemers vormen geen representatieve afspiegeling van alle Nederlandse mantelzorgers, maar hun ervaringen verdienen wel serieuze aandacht.

Laat mantelzorgers meebepalen

Wij vinden dat geld voor mantelzorgondersteuning uiteindelijk aan vijf vragen moet worden getoetst. Kunnen mantelzorgers de zorg volhouden? Kunnen ze blijven werken? Is er voldoende vervangende zorg om regelmatig te herstellen? Is professionele hulp beschikbaar wanneer dat nodig is? En kunnen ze de zorg financieel blijven dragen?

Niet ieder project hoeft alles op te lossen. Maar als er geld wordt uitgegeven, moet duidelijk zijn welk probleem ermee wordt aangepakt en of dat ook werkelijk is gelukt.

Daarom blijven wij de geldstromen onderzoeken. Niet omdat we ervan uitgaan dat organisaties het geld verkeerd besteden, maar omdat mantelzorgers recht hebben op duidelijkheid. Het gaat tenslotte om publiek geld dat bedoeld is om hen te helpen.

En waarom zouden mantelzorgers niet zelf veel meer invloed krijgen op de besteding ervan? Zij weten als geen ander welke hulp ontbreekt en wat werkelijk verschil maakt. Het wordt tijd dat zij niet alleen worden gehoord, maar ook kunnen meebepalen waar het geld naartoe gaat.

 

 

Bronnen en onderzoeken

 

Avatar foto

Marjolijn Bruurs is sociaal ondernemer, voorzitter van Stichting Mantelzorgelijk en initiatiefnemer van Mantelzorgelijk.nl. Als ervaringsdeskundige en mantelzorgactivist maakt zij zichtbaar waar beleid en praktijk uit elkaar lopen en wat dat betekent voor mantelzorgers. Ze zet zich in voor structurele verandering, spreekt zich uit waar systemen tekortschieten en pleit voor beleid waarin de grenzen, bestaanszekerheid en stem van mantelzorgers daadwerkelijk leidend zijn.

Meer lezen

Comments (0)

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Back To Top