Weten wie de mens met dementie is, geeft een krachtige ondersteuning……

In mijn vorige blog ‘Verhalen vertellen helpt, in een proces van langzaam afscheid nemen…’ vertelde ik hoe krachtig voor jezelf, als mantelzorger (én ook als professional!), het is om te kunnen delen. Te vertellen of te schrijven! In deze blog wil ik stilstaan bij hoe je iemands levensverhaal kunt inzetten als een krachtige ondersteuning in het contact maken vanuit je hart. Door te weten wie iemand was en nu is, kun je bij mensen met dementie veel stress, onrust, boosheid wegnemen!

 Wanneer je iemand met dementie uitnodigt om te vertellen, nodig je iemand uit om contact te maken en een positieve band op te bouwen. Je geeft de ander ‘iets terug’; een herinnering, eigenwaarde, zelfvertrouwen, verbinding of ‘gewoon’ plezier! Door te vertellen kan de senior op een bepaalde manier ook zijn/haar balans opmaken over zijn/haar leven. Wat wil ik nog wel? Door interesse te tonen in wie iemand was en is, verzamel je zelf als begeleider waardevolle informatie. Begin daar vroeg mee, daar heb je later in het proces voordeel van. Deze informatie kun je namelijk erbij pakken op de momenten dat je stuit op probleemgedrag. Situaties waarbij er sprake is van verveling, frustratie, sterke onrust, depressieve gevoelens, maar ook bij de uitvoer van dagelijkse activiteiten, zoals bv. (niet) in de douche (willen) gaan.

Als je weet dat degene in zijn/haar werk leerlingen begeleid heeft, kun je het autoritaire ‘ik zal laten zien hoe het moet gedrag’ beter accepteren van degene met dementie. En zelfs positief inzetten: zullen we het samen doen, ik wil het graag leren! Als je weet dat degene houdt van bloemen en specifiek van narcissen, rozen, en gerbera’s, dan kun je degene met het kopen van een bos bloemen verleiden tot een wekelijkse lange wandeling. De orchidee ervaart ze als een nepbloem, daar houdt ze niet van…. Je ziet; het gaat om ‘maatwerk’. Zo zijn er meer voorbeelden. Zonder discussie, vanuit respect en een ontspannen sfeer kun je dan toch veel bereiken.

Soms denk je als kind de familieverhalen wel te weten, maar verteld jouw dierbare aan een ‘vreemde’ een nieuw verhaal. Dit kunnen waardevolle aanvullingen zijn. Check bij het herhalen, het inzetten, van fragmenten uit een levensverhaal goed welke emotie het bij degene met dementie oproept. Wat voor de één een fijne herinnering is, is dit voor de ander wellicht niet.

Zet positieve herinneringen om in een mooie foto aan de muur, of bij de voordeur van het appartement. Zie voor aanvullende ideeën bijvoorbeeld  www.dementie-winkel.nl . Of kijk eens bij initiatieven zoals ‘Koffertijd’ , www.koffertijd.nl , van Irma van der Heijden-Hudepohl die de tijd neemt om herinneringen op te halen. Zo ook een stichting als ‘Stichting Haagse Levensboeken’, www.haagselevensboeken.nl , staat stil bij de levensfragmenten van de senior. Zij begeleiden ook (Haagse) ouderen met dementie, bij het opschrijven van hun levensverhaal.

Wanneer je zelf stil wilt staan bij jouw eigen levensverhaal, kan ik je nog een goed boek aanraden: ‘Autobiografisch schrijven’, van Willemijn Soer. ‘Het is de herinnering die van een mens een eenheid maakt’. Door jezelf te kennen, kun je de ander beter bijstaan in dit traject van intense zorg.

Tot slot geef ik je een inspirerende schrijfoefening (als dichter) om zelf een mooi portret van jouw naaste of cliënt te maken. Deze oefening is van Lia Nijman. Zij schreef samen met Jenny de Bode het boek ‘Creativiteit, géén kunst’ en is bekend met creatieve projecten, ook aan senioren met dementie.

Hoe top zou het zijn als bij iedere bewoner zo’n krachtig portret naast het naambordje mag hangen, in de instelling? Tijd: Neem er max. 7 minuten voor.

1. Neem iemand in gedachten die je dierbaar is (je partner, je ouder, je bewoner/cliënt die je verzorgt)
2. Beschrijf in 1 zin hoe je deze persoon voor je ziet
3. Maak een zin over wat zijn of haar handen doen of voelen
4. Maak een zin met een kleur erin
5. Maak een zin met een klank erin
6. Vertel iets over zijn/haar gezichtsuitdrukking
7. Herhaal de 1^e zin, maar dan met een kleine verandering
8. Sleutel er nog even aan, schrap wat woorden of voeg iets toe.

Je portret is klaar. Lees het eens hardop voor, voor jezelf. Wat doet het met je? Durf je jouw ‘dichtportret’ met ons te delen?

Mijn tip van de ‘Dagboekkaarten: een Goud moment’ die ik voor Klaas schrijf, uit blog deel 1,  is trouwens met enthousiasme overgenomen door andere mantelzorgers in het huis waar mijn vader verblijft! Mooi om elkaar zo te inspireren. Sjef van Bommel, die het boek ‘Ik ben niet kwijt’ heeft geschreven, raakte mij met zijn verhaal over de kleine handzame dagboekjes die hij voor en met zijn partner maakte. Lange tijd konden zo de dagelijkse weetjes door zijn partner (aan de hand van korte teksten met foto’s) verteld worden aan de mensen om hun heen, terwijl het vinden van het juiste woord steeds moeilijker ging. Twee tips die wellicht de moeite waard zijn om te gebruiken!