Veel voorkomende gevolgen van mantelzorg: -4- Ambivalentie

Mantelzorg is een politieke keuze als gevolg van de stijgende kosten van de gezondheidszorg. Maar werkt het echt zo, of zien de politiek en beleidsmakers het grotere plaatje echt niet? Als mantelzorgexperts durven wij inmiddels wel te stellen dat hoe langer en intensievere we mantelzorg aan onze dierbaren moeten bieden, hoe hoger de gezondheidszorgkosten uiteindelijk zullen uitpakken. We krijgen namelijk schaduwpatiënten achter de patiënten. Vergeet niet dat mantelzorg in veel gevallen veel meer is dan gebruikelijke zorg voor je kind, partner, ouders of een andere dierbare.

Het moge duidelijk zijn, mantelzorg is in Nederland inmiddels niet meer weg te denken binnen het zorgsysteem. Ze verlenen vaak langdurig en intensief zorg aan hun dierbare, en niet alleen in de thuissituatie. Het personeelstekort binnen de zorgsector is zo nijpend geworden dat mantelzorg op aandringen vanuit de politiek nu ook veelvuldig wordt ingezet binnen de zorginstellingen. Met alle gevolgen voor de mantelzorger van dien. Afgelopen en komende weken een serie blogs over de gevolgen van mantelzorg, vandaag deel -4- van deze serie: Ambivalentie

Ambivalentie bij mantelzorg verwijst naar gemengde of tegenstrijdige gevoelens die mantelzorgers kunnen ervaren in relatie tot hun zorgtaken. Het is een complexe emotionele toestand waarin positieve en negatieve gevoelens tegenover het bieden van zorg met elkaar conflicteren. Enkele voorbeelden van ambivalentie bij mantelzorg kunnen zijn:

Liefde en frustratie: een mantelzorger kan diepe genegenheid en liefde voelen voor de persoon die de zorg nodig heeft, maar tegelijkertijd gefrustreerd zijn door de eisen en uitdagingen van de zorgtaken.

Verbondenheid en isolatie: terwijl de mantelzorger zich sterk verbonden voelt met de zorgontvanger, kan het intensieve karakter van de zorgtaken leiden tot gevoelens van isolatie en het opgeven van sociale relaties.

Verantwoordelijkheid en last: mantelzorgers voelen zich vaak verantwoordelijk voor het welzijn van de zorgontvanger, maar deze verantwoordelijkheid kan soms als een zware last aanvoelen.

Trots en uitputting: er kan trots zijn op het bieden van zorg, maar tegelijkertijd kan de constante druk en vermoeidheid leiden tot gevoelens van uitputting.

Ambivalentie over mantelzorg kan daarom verschillende effecten hebben, zowel op de mantelzorger zelf als op de persoon die zorg ontvangt. Mantelzorgers die ambivalentie ervaren, kunnen gevoelens van stress, twijfel en schuld ervaren. Dit kan leiden tot een verminderd welzijn en zelfs tot burn-out symptomen. Daarnaast kan ambivalentie ook leiden tot een verminderde kwaliteit van zorg, aangezien de mantelzorger mogelijk minder gemotiveerd is om de zorg te verlenen.

Aan de andere kant kan ambivalentie over mantelzorg ook een negatieve invloed hebben op de persoon die de zorg ontvangt. Wanneer de mantelzorger twijfel en onzekerheid ervaart, kan dit leiden tot een gebrek aan consistentie en betrokkenheid bij de zorgverlening, wat de kwaliteit van leven van de zorgbehoevende kan beïnvloeden.

Ondanks dat ambivalentie normaal en begrijpelijk is in de complexe en uitdagende context van mantelzorg is het belangrijk om dit wel serieus te nemen en te zoeken naar manieren om deze gevoelens te verminderen. Dit kan bijvoorbeeld door het bieden van voldoende ondersteuning en begeleiding aan mantelzorgers, zodat zij zich gesteund voelen in hun zorgtaken.

Instanties kunnen verschillende vormen van ondersteuning bieden aan mantelzorgers die ambivalentie ervaren. Enkele mogelijke bronnen van hulp zijn:

1. Emotionele ondersteuning: Professionele hulpverleners, zoals psychologen, counselors of therapeuten, kunnen mantelzorgers ondersteunen bij het omgaan met gemengde gevoelens en ambivalentie. Ze bieden een veilige ruimte om deze emoties te bespreken en strategieën te ontwikkelen voor het omgaan met conflicterende gevoelens.
2. Informatie: Instanties kunnen informatieve sessies organiseren om mantelzorgers te voorzien van kennis over rouwprocessen, emotionele gezondheid en coping strategieën. Het begrijpen van hun gevoelens kan bijdragen aan het verminderen van ambivalentie.
3. Steungroepen: Het faciliteren van steungroepen waar mantelzorgers elkaar ontmoeten, ervaringen delen en begrip krijgen, kan een krachtige bron van ondersteuning zijn. Het besef dat anderen soortgelijke ambivalente gevoelens ervaren, kan geruststellend zijn. Dit lotgenotencontact kan de mantelzorger fysiek bijwonen bij lokale praatgroepen of 24/7 op een digitaal platform als Mantelzorgelijk waar ze niet van tijd afhankelijk zijn.
4. Respijtzorg: Het aanbieden van respijtzorgservices geeft mantelzorgers de broodnodige pauzes. Even weg zijn van de zorgsituatie kan hen helpen helderheid te krijgen over hun gevoelens en hun energie op te laden.
5. Individuele begeleiding: Een-op-een begeleiding van maatschappelijk werkers of casemanagers kan mantelzorgers helpen bij het navigeren door complexe gevoelens. Deze professionals kunnen ook praktische ondersteuning bieden, zoals het regelen van hulpbronnen. Iedere mantelzorger zou hiervoor in aanmerking moeten kunnen komen, ongeacht het ziektebeeld van de zorgontvanger.
6. Training in communicatie en grenzen stellen: Ambivalentie kan soms voortkomen uit moeilijke communicatie of het stellen van grenzen. Training in communicatieve vaardigheden en het stellen van gezonde grenzen kan mantelzorgers helpen effectiever om te gaan met hun situatie.
7. Advies over zelfzorg: Het benadrukken van het belang van zelfzorg en het verstrekken van advies over hoe mantelzorgers voor zichzelf kunnen zorgen, draagt bij aan het verminderen van stress en ambivalentie.

Reminder: Op grond van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning zijn gemeenten verantwoordelijk voor ondersteuning van mantelzorgers. Ook moeten zij waarborgen dat verschillende vormen van hulp beschikbaar, aanvaardbaar, van goede kwaliteit en toegankelijk zijn. Dit betekent o.a. dat informatie over mantelzorgondersteuning juist, volledig, duidelijk en bruikbaar moet zijn. Ook moet deze informatie toegankelijk zijn voor mensen met een migratieachtergrond, laaggeletterden en mensen met een visuele beperking.

Mantelzorgelijk kan voor gemeenten hierin van grote betekenis zijn om hun informatievoorziening te ordenen op een speciale landingspagina op onze goed bezochte website. Op eigen landingspagina’s kunnen gemeenten, naast algemene informatie over mantelzorg, ook specifieke informatie over evenementen en regelingen vanuit hun eigen gemeente delen. Denk aan respijtzorg, maar ook over de invulling van de Week tegen eenzaamheid of de Dag van de mantelzorg.