Samenzorg: mooie belofte of nieuwe zorglast voor mantelzorgers?

Laat ik maar met de deur in huis vallen: ik schrok van de laatste zin op een website over de toekomst van de ouderenzorg. Ik weet het, er zijn al veel opinieblogs hierover op het platform gepubliceerd maar nu is het officieel bevestigd. Het stond er echt: “Naasten krijgen de grootste rol.”

Als mantelzorger die jarenlang dag en nacht klaarstond voor haar vader, inclusief wondzorg, PEG-sonde, katheterzorg en alles wat daar nog bij kwam, weet ik precies wat die “grootste rol” kan betekenen. En geloof me: dat is niet alleen een wandeling maken of boodschappen doen.

Op de site wordt gesproken over “Samenzorg”, een nieuw etiket voor een bestaand pakket binnen de Wet langdurige zorg (Wlz), namelijk het Volledig Pakket Thuis (VPT). Alleen: de wet is nog niet aangepast, en toch wordt er al gecommuniceerd alsof dit de nieuwe norm wordt. Dat maakt me op z’n zachtst gezegd alert. Want als je het VPT vertaalt naar Samenzorg, schuift de zorg stilletjes van professional naar de mantelzorger.

Natuurlijk zorgen we al lang samen. Mantelzorgers doen al ontzettend veel uit liefde, betrokkenheid, verantwoordelijkheid. Maar wat steekt, is dat die enorme inzet nu als de basis lijkt te worden gepresenteerd, in plaats van een vrijwillige aanvulling. En de formele zorg? Die neemt een coördinerende rol. Met andere woorden: de regie houden zorgorganisaties graag zelf, maar de uitvoering komt bij jou thuis te liggen.

Waar ligt de grens?

• Maar waar stopt de verantwoordelijkheid voor de mantelzorger?
• Is het t.z.t. de bedoeling dat ze ook de verpleegkundige taken op zich nemen?
• Krijgen ze begeleiding, ondersteuning, een vergoeding?
• En als degene het niet kan, of niet wil, wat dan?

Mantelzorg kan mooi zijn, maar het mag nooit als vanzelfsprekend worden gevonden. Want dan verandert iets wat je uit liefde doet, in een zorgplicht zonder keus. Dat is niet menselijk. Niet houdbaar. En zeer zeker niet toekomstbestendig.

Wat verwachten ze van mantelzorgers, en wat krijgen zij terug?

Het klinkt misschien wat hard, maar ik kan er niet omheen: in al dat mooie taalgebruik over ‘samen zorgen’ en ‘de grootste rol voor naasten’, mis ik weer iets wezenlijks. Namelijk: wat krijgen mantelzorgers zelf aan ondersteuning? Want laten we eerlijk zijn, de mantelzorger is niet zomaar een gratis zorgverlener die altijd en overal klaarstaat. We zijn mensen met een eigen leven, verantwoordelijkheden, grenzen en vooral ook behoeften. En toch lijkt het soms alsof men dat vergeet, alsof onze inzet vanzelfsprekend is en zonder dat we er zelf iets voor terugkrijgen.

Op de site van het initiatief vond ik geen duidelijke uitleg over welke hulp, begeleiding of compensatie mantelzorgers mogen verwachten. Alsof het vanzelfsprekend is dat zij de zorg thuis regelen, terwijl de formele zorg vooral op afstand blijft. Is dat de toekomst? Een onbetaalde schakel in het zorgsysteem, zonder dat er echte afspraken gemaakt worden over hoe zij worden ondersteund, beschermd of zelfs erkend? Ik denk dat er nog een wereld te winnen is in het meenemen van mantelzorgers in de plannen. Want wie zorgt er straks voor hun?

Tot slot

Mantelzorgers zijn niet alleen extra handjes. Het zijn mensen van vlees en bloed, met liefde en inzet, maar ook met grenzen. En ze verdienen het om serieus genomen te worden in het verhaal van de zorg van de toekomst!

Wil je Samenzorg écht samen doen? Begin dan met luisteren naar de mensen die het nu al dragen. Niet alleen beleidsmakers, maar ook de ervaringsdeskundigen. Die weten namelijk als geen ander waar het schuurt.