Ons manifest: de grens is bereikt

Het is 2026. We weten dat mantelzorgers lichamelijk en geestelijk overbelast raken, inkomen verliezen en zelfs noodzakelijke medische zorg voor zichzelf uitstellen. Tegelijkertijd wordt in het zorgbeleid steeds nadrukkelijker gerekend op familie, vrienden en andere naasten. Maar waar ligt de grens? Hoeveel verantwoordelijkheid kun je bij mensen neerleggen zonder hun gezondheid, werk en inkomen behoorlijk te beschermen?

Dat vinden wij ronduit onacceptabel. Niet omdat mantelzorgers niet willen zorgen, maar omdat hun bereidheid om voor een ander klaar te staan geen vrijbrief mag zijn om steeds meer verantwoordelijkheid bij hen neer te leggen.

Precies daarom presenteren we vandaag ons nieuwe Mantelzorgelijk Manifest. Niet omdat Nederland nóg een manifest nodig heeft, maar omdat jaren van waarschuwingen, onderzoeken en overleg onvoldoende hebben geleid tot de bescherming waarop mantelzorgers moeten kunnen rekenen.

De gevolgen zijn inmiddels pijnlijk duidelijk. Mensen raken financieel in de knel, teren in op hun spaargeld en gaan lichamelijk en geestelijk over hun grenzen. Toch worden die gevolgen nog te vaak behandeld als persoonlijke problemen. Alsof mantelzorgers vooral beter moeten leren plannen, eerder hulp moeten vragen of duidelijker hun grenzen moeten aangeven. Maar hoe stel je een grens als passende zorg ontbreekt en niemand de verantwoordelijkheid kan overnemen? Je kunt mensen niet steeds meer laten opvangen en vervolgens verwachten dat zij zelf maar een oplossing vinden wanneer het te veel wordt.

Ons vorige manifest was vooral een oproep om mantelzorgers serieus te nemen en beter te ondersteunen. Maar inmiddels zijn we verder. Waardering betaalt geen rekeningen, begrip neemt geen nachtdienst over en mooie woorden voorkomen niet dat iemand minder moet gaan werken om de zorg vol te houden. Daarom stellen we in ons nieuwe manifest niet alleen vast wat er misgaat, maar vooral wat er geregeld moet worden.

In elf hoofdstukken beschrijven we welke bescherming en ondersteuning noodzakelijk zijn. Van betrouwbare vervangende zorg en bescherming tegen inkomensverlies tot het kunnen combineren van werk en mantelzorg. Ook leggen we nadrukkelijk de verantwoordelijkheid bij de partijen die beleid maken, zorg organiseren en publieke middelen besteden. Want zonder duidelijke afspraken over wie wat moet regelen en welke resultaten moeten worden bereikt, blijft ondersteuning te vrijblijvend.

Onze betrokkenheid bij de landelijke Mantelzorgagenda 2027–2030 heeft dat nog eens bevestigd. Maandenlang hebben we meegedacht, gewaarschuwd en concrete voorstellen ingebracht. Uiteindelijk besloten we onze naam niet aan de agenda te verbinden, omdat juist de noodzakelijke bescherming onvoldoende concreet werd vastgelegd. Een moeilijk besluit, maar wat heeft het voor zin om aan tafel te blijven zitten als de belangrijkste voorwaarden voor mantelzorgers niet stevig worden geregeld?

Daarom verdwijnt dit manifest niet na de presentatie in een la. Het wordt onze meetlat waarmee we beleid, politieke besluiten en de besteding van publieke middelen kritisch blijven volgen. We willen weten wat maatregelen daadwerkelijk opleveren. Kunnen mantelzorgers de zorg overdragen? Is ondersteuning beschikbaar wanneer die nodig is? Kunnen mensen blijven werken en hun eigen gezondheid beschermen? En wie neemt verantwoordelijkheid wanneer beloften niet worden waargemaakt? Op die resultaten gaan we de politiek en betrokken organisaties aanspreken.

Dit manifest is tot stand gekomen met hulp van een betrokken groep mensen die kritisch heeft meegelezen, meegedacht en kennis en ervaringen heeft ingebracht. Samen met onze eigen onderzoeksresultaten en de vele signalen die mantelzorgers met ons delen, vormt hun bijdrage de basis voor de eisen die we nu stellen. Daar zijn we ontzettend blij mee. Maar het belangrijkste moet nog gebeuren: zorgen dat die eisen ook tot daadwerkelijke verandering leiden.

Want mantelzorgers zijn niet verantwoordelijk voor het oplossen van personeelstekorten, het opvangen van bezuinigingen of het overeind houden van een zorgstelsel dat steeds meer op hun inzet rekent. Die verantwoordelijkheid ligt bij de politiek en de partijen die onze zorg organiseren.

Met dit manifest trekken wij een grens. Wie steeds meer verantwoordelijkheid bij mantelzorgers neerlegt, moet ook verantwoordelijkheid nemen voor de gevolgen daarvan.

Niet met nieuwe beloften of vrijblijvende afspraken, maar met maatregelen die aantoonbaar verschil maken.

Mantelzorgers kunnen niet blijven betalen voor de gaten in ons zorgstelsel. Niet met hun gezondheid, niet met hun bestaanszekerheid en niet met hun toekomst.