Mantelzorger of onbetaalde zorgmedewerker? De grenzen van ‘Samen Zorgen’

De rol van mantelzorgers binnen ons zorgsysteem is de afgelopen jaren drastisch veranderd. Waar verzorgingshuizen eerder nog een verlichting waren voor overbelaste mantelzorgers, lijkt die trend zich nu steeds meer te keren. Het verpleeghuis als een verlengstuk van de thuissituatie, waarin de mantelzorger geacht wordt zorg en welzijn te blijven bieden. Dit blijkt duidelijk uit het programma ‘Samen Doen’ van Zorggroep Elde Maasduinen (ZGEM), waarin mantelzorgers een structurele rol krijgen toebedeeld binnen het verpleeghuis. Maar is dit een vrijwillige samenwerking of een subtiele vorm van gedwongen arbeid?

Een zorgsysteem in transitie

Het artikel* over ‘Samen Doen’ laat duidelijk zien dat beleidsmakers en zorgbestuurders de mantelzorger zien als de onmisbare schakel binnen het zorgsysteem. De kernboodschap is helder: verpleeghuizen hospitaliseren te veel, en de zorg moet gezamenlijk gedragen worden door het netwerk van de bewoner. Dit klinkt op het eerste gezicht redelijk. Maar de realiteit is dat men pas in aanmerking komt voor een verpleeghuisplek als het thuis echt niet meer gaat en de mantelzorger is dan vaak al zwaar overbelast. Een opname zou dan juist een verlichting moeten bieden, en geen nieuwe verplichtingen.

Wat tussen de regels door blijkt, is dat mantelzorgers worden aangemoedigd om taken te blijven verrichten zoals die in de thuissituatie gewend waren. Er wordt zelfs voorgesteld dat mantelzorgers een ADL-cursus volgen om te helpen met aankleden en douchen. Daarnaast zijn ze van mening dat het vaak fijner is om je als mantelzorger nuttig te kunnen maken dan dat je alleen op bezoek komt(?!) Nee hoor, dan kun je op verschillende manieren je steentje bijdragen.“ Van familieavonden en moederdag-brunches organiseren tot koken, wandelen, samen koffiezetten, spelletjes spelen, knutselen, schoonmaken of helpen met zorgtaken, zoals douchen of aankleden” (aldus de bestuursvoorzitter)

Vrijwilligerswerk of verkapte verplichting?

Een ander zorgwekkend punt is de manier waarop mantelzorgers juridisch worden betrokken. Het artikel stelt dat naasten zich als vrijwilliger kunnen laten registreren, zodat ze meeverzekerd zijn en kunnen deelnemen aan personeelsactiviteiten. Dit klinkt sympathiek, maar hier zit een addertje onder het gras.. Mantelzorgers als vrijwilligers kunnen worden ingeroosterd voor activiteiten die niet direct met hun eigen dierbare te maken hebben. Met andere woorden, de mantelzorger wordt een onbetaalde arbeidskracht binnen het verpleeghuis.

Deze ontwikkeling past binnen een bredere trend: de geleidelijke verschuiving van zorgtaken van professionals naar informele krachten. Terwijl zorginstellingen kampen met personeelstekorten, wordt de mantelzorger steeds vaker ingezet als een goedkope oplossing. Geen loon, geen rechten, maar wel een grote verantwoordelijkheid. Dit is niet samenwerken, dit is uitbuiting!

Eerlijke grenzen

Natuurlijk is niemand tegen betrokkenheid bij de zorg voor een dierbare. Mantelzorg kan een waardevolle en liefdevolle taak zijn, mits deze op een gelijkwaardige basis gebeurt. Maar als de mantelzorger een structurele rol krijgt binnen het zorgsysteem, dan moet daar ook erkenning en compensatie tegenover staan. Niemand werkt voor niets, waarom zou een mantelzorger dat dan wel moeten doen?

De overheid en zorginstellingen moeten stoppen met het verschuiven van verantwoordelijkheden en erkennen dat mantelzorgers geen onbetaalde zorgmedewerkers zijn. Als dit beleid doorzet, dreigen betaalde ondersteunende functies te verdwijnen en blijft er een zorgsysteem over waarin die last volledig op de schouders van familieleden rust. Dit is niet toekomstbestendig en zeker niet rechtvaardig.

Oproep aan beleidsmakers

Het wordt tijd dat er duidelijke grenzen worden gesteld aan wat van mantelzorgers verwacht mag worden binnen de zorgorganisaties. Vrijwilligheid moet écht vrijwillig zijn en niet stilzwijgend als norm worden aangenomen.

Mantelzorgers verdienen waardering, niet alleen in woorden, maar ook in rechten en ondersteuning. Laten we een eerlijke discussie voeren over hoe we de zorg kunnen verbeteren, zonder dat we de lasten eenzijdig verplaatsen naar degenen die al zoveel geven. Want zonder mantelzorgers stort het systeem in, maar zonder goede ondersteuning storten mantelzorgers zelf in!

Mantelzorgers? Jullie verdienen een stem die gehoord wordt. Word vriend bij Mantelzorgelijk en blijf op de hoogte van alles wat speelt rondom mantelzorg. Hoe meer wij ons verenigen, hoe sterker we staan om op te komen voor onze (mensen)rechten!

Samen maken we het verschil!

*Bron: Zorgvisie