Mantelzorg vroeger en nu: Is het echt zo “gewoon”?

Door een oud bewaard artikel uit de krant ben ik aan het schrijven van dit blog gekomen. Het ging over mijn opa en oma die daarin werden geïnterviewd over hun leven samen met als titel “Echtpaar Groothuis was tijd vooruit” Mijn 87-jarige opa zorgde voor oma die slecht zag, moeilijk ter been was en steeds meer vergeetachtig werd. Hij deed de boodschappen, kookte de pot, en kon zich daarnaast prima redden met de moderne apparatuur. En niet te vergeten, er waren 7 dochters die bij toerbeurt opa ondersteunden…

Mantelzorg is een belangrijk en waardevol onderdeel van onze samenleving, zowel vroeger als nu. Toch horen en lezen we nog regelmatig opmerkingen als: “dat doe je toch gewoon?” of “vroeger was zorgen voor elkaar heel normaal.” Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, is het belangrijk om te beseffen dat mantelzorg vandaag de dag heel anders is dan in het verleden. De maatschappij is veranderd en daarmee ook de rol en de lasten van de mantelzorger.

Laten we eens kijken naar enkele verschillen tussen mantelzorg vroeger en nu

De veranderende rol van vrouwen

In het verleden was de rolverdeling vaak traditioneel. Vrouwen bleven thuis, zorgden voor de kinderen en hadden meer tijd om ook voor zieke of oudere familieleden te zorgen. De man was meestal de kostwinner, waardoor er thuis een bepaalde mate van stabiliteit was. Mantelzorg werd toen als vanzelfsprekend gezien, deels omdat er simpelweg meer tijd voor was.

Vandaag de dag is dat anders. Vrouwen werken vaker buitenshuis en zijn net zo actief op de arbeidsmarkt als mannen. Het combineren van een carrière met de zorg voor familieleden is een enorme uitdaging geworden. De druk om te presteren op het werk, naast de verantwoordelijkheid voor de zorg, leidt vaak tot stress en vermoeidheid. Mantelzorg is in deze context verre van vanzelfsprekend en kan zelfs een bron van overbelasting zijn.

De zorg is intensiever geworden

Mensen leven langer, maar dit betekent vaak dat ze ook langer zorg nodig hebben. Waar vroeger een (ouder) familielid hulp nodig had, hebben we nu vaker te maken met chronische ziekten, dementie en complexe medische zorg. Mantelzorgers moeten steeds meer taken op zich nemen zowel in thuis, verpleeg- als ziekenhuiszorg. Terwijl ik dit hier zo neerzet denk ik ook aan de ouders die de intensieve zorg thuis hebben over hun kind omdat er geen geschikte woonplek te vinden is. Mijn kennis daarin is beperkt, maar blogs van moeder Sarike hier op het platform maken op mij altijd diepe indruk: Samen redzaam? Wat een strijd moeten zorgouders ook leveren om echt gehoord te worden!

Het intensieve karakter van de zorg vandaag-de-dag vraagt om meer tijd, aandacht en kennis dan vroeger

De combinatie van werk en zorg

Een andere uitdaging van mantelzorg in deze tijd is de combinatie met werk. Veel werkgevers bieden weinig flexibiliteit of begrip voor de situatie van mantelzorgers. Werknemers zijn vaak bang om hun baan op het spel te zetten als ze te veel afwezig zijn of om hulp vragen. Dit leidt ertoe dat mantelzorgers hun eigen grenzen overschrijden om zowel op het werk als thuis alles draaiende te houden. Vroeger was werk-zorgbalans veel minder een probleem, omdat mantelzorg vaak een onderdeel was van het dagelijks leven binnen het gezin.

Families wonen verder uit elkaar

In het verleden woonde men vaak dichter bij elkaar. Families leefden in dezelfde buurt, hetzelfde dorp of zelfs onder één dak. Dit maakte het makkelijker om de zorg te delen. Tegenwoordig wonen kinderen en ouders vaker ver van elkaar, waardoor regelmatige zorg geven moeilijker wordt. De fysieke afstand vergroot de uitdaging om er op tijd te kunnen zijn of om regelmatig hulp te bieden.

De hectische samenleving

Onze samenleving draait op volle toeren. We hebben meer verplichtingen, moeten meer werken, er is een constant gevoel van haast. De balans tussen werk, gezin, sociale verplichtingen en zorg voor naasten is hierdoor steeds moeilijker geworden. Waar mantelzorg vroeger vaak verweven was met het dagelijks leven, voelt het vandaag de dag als een pittige taak die moeilijk in te passen is in een overvolle agenda.

Verminderde ondersteuning

Hoewel mantelzorg vroeger als normaal werd beschouwd, bestonden er vaak gemeenschappelijke en familiegerichte structuren die zorg ondersteunden. Denk aan grote families, kerken en lokale gemeenschappen. Vandaag de dag is de zorg veel meer verschoven naar mantelzorgers, vaak zonder voldoende ondersteuning van de overheid of zorginstellingen. Mantelzorgers krijgen te maken met bureaucratie en een gebrek aan financiële of praktische steun, waardoor de druk nog verder toeneemt.

Conclusie: Mantelzorg is allesbehalve vanzelfsprekend

Hoewel de uitspraak “Dat doe je toch gewoon?” voor sommigen nog steeds geldt, is het belangrijk om te erkennen dat mantelzorg tegenwoordig veel complexer en uitdagender is dan vroeger. De veranderde maatschappij, de intensievere zorgbehoeften, de dubbele werkdruk en het gebrek aan ondersteuning kan mantelzorg tot een zware taak maken.

Daarom is het cruciaal dat we als samenleving begrip hebben voor de mantelzorgers van vandaag en erkennen dat hun werk niet vanzelfsprekend is. Ze verdienen meer waardering, ondersteuning en flexibiliteit in hun werk- en privéleven om deze belangrijke taak vol te kunnen houden. Dit kunnen we bereiken door samen te zorgen voor diegenen die zorgen!