Mantelzorg is geen beleid. Het is overleving!

Stel je een land voor waar miljoenen mensen onbetaald werk verrichten dat fysiek en mentaal zwaar is. Werk dat jaren duurt, dag en nacht doorgaat, waarvoor geen opleiding is, geen cao, geen vangnet. Een land waarin die mensen geen rechten hebben, maar wel verantwoordelijkheden. Geen stem, maar wel schuldgevoel. Dat land is Nederland. En die mensen? Dat zijn mantelzorgers.

We hebben er een vriendelijk woord voor bedacht, alsof het een vrijwillige keuze is, een mooi gebaar. Maar mantelzorg is allang geen aanvulling meer op het systeem. Het is het systeem. Zonder mantelzorgers stort de langdurige zorg binnen een dag in.

En toch doen we alsof dit een succesverhaal is. Alsof het vanzelfsprekend is dat kinderen hun ouders wassen in verpleeghuizen. Alsof het normaal is dat familieleden hun geliefde 24/7 bewaken omdat er geen plek is in de ggz. Alsof het logisch is dat een vrouw haar baan opgeeft om voor haar vader te kunnen zorgen, omdat de wijkverpleging maar twee keer per week komt. Alsof het de gewoonste zaak van de wereld is dat werkgevers hun werknemers constant vrij geven om mantelzorgtaken van professionals over te nemen.

Dat is het niet. Het is geen beleid. Het is overleving.

De overheid verschuilt zich achter mooie termen als “zelfredzaamheid” en “participatie”, maar wat we echt zien is een terugtrekkende overheid die structurele zorg laat afhangen van onzichtbare arbeid. De klap van de vergrijzing wordt opgevangen door wie toevallig beschikbaar is: een dochter, een buurman, een echtgenoot.

Maar hoe lang houden zij het vol? Hoe lang kunnen we mensen overvragen voordat ze zelf omvallen? Want dat gebeurt. In stilte. Achter voordeuren. In wachtkamers. Aan keukentafels.

Wat we nu mantelzorg noemen, is in feite een structurele verslechtering van onze publieke zorg, vermomd als moreel appel. De vraag is niet of mensen willen zorgen voor hun naasten. Natuurlijk willen ze dat. Vaak niets liever.  De vraag is: waarom laten we ze het zo vaak alleen en zonder ondersteuning of vangnet doen?

Wie mantelzorg als oplossing blijft verkopen, negeert het echte probleem. En dat probleem is pijnlijk eenvoudig: we hebben een samenleving gebouwd waarin zorgen voor een ander je kan breken, en daar hebben we geen oplossing voor. Alleen stilzwijgen. En bloemen of een hightea op de Dag van de Mantelzorger.

Het is tijd dat we eerlijk zijn. Niet tegen mantelzorgers, die kennen de waarheid al lang. Maar tegen onszelf. En tegen de politiek.

Mantelzorg is geen luxe. Het is noodzaak geworden. Maar nood mag wat mij betreft nooit de norm zijn.