Hoe één woord alles deed veranderen..

Zorgen voor een naaste is van alle tijden.
Tot de jaren zeventig deden mensen dat gewoon, zonder daar een woord voor nodig te hebben. Zorgen voor was simpelweg wat je deed als je moeder ziek werd, je partner achteruitging of je kind extra ondersteuning nodig had. Geen beleid, geen potjes, geen verantwoording. Alleen zorg, uit liefde.

Hoe een woord alles veranderde

In 1981 kreeg het een naam: mantelzorg.
De term werd geïntroduceerd door arts en ethicus prof. Johannes Hattinga Verschure. Hij zag de zorgende omgeving als een beschermende ‘mantel’ om iemand heen — warm, nabij, vanzelfsprekend.

Maar iets wat begon als een daad van liefde, is in veertig jaar tijd langzaam veranderd.
De mantel van liefde werd een beleidsinstrument.
Een vangnet voor een terugtrekkende overheid.
Een excuus Truus voor afbouw van professionele zorg — én een verdienmodel bovendien.

Mantelzorgers worden nu vaak ingezet als reden om minder thuiszorg toe te kennen.
“U heeft toch familie?” is het standaardantwoord geworden. Daarmee zijn ze het alibi geworden voor bezuinigingen — zonder opleiding, zonder vergoeding, maar wel met volle verantwoordelijkheid.

Verdienmodel

Tegelijkertijd ontstond er een hele industrie om mantelzorg heen:
subsidiepotten, trainingen, apps, mantelzorgmakelaars.
Iedereen verdient eraan — behalve de mantelzorger zelf.

En met dat beleid kwamen de voorwaarden.
De formulieren.
De indicaties.
De regeldruk.
De meetbare uren.
Het systeem.

Vanaf de jaren negentig groeide de aandacht. Mantelzorg werd iets meert erkend, serieus genomen, gesteund — op papier tenminste. Maar rond 2015 sloeg het sentiment volledig om. De overheid decentraliseerde, de zorg werd afgeschaald, en gemeenten kregen de opdracht om “eigen netwerk en zelfredzaamheid” te stimuleren.
Mantelzorg werd vanaf de coronacrisis niet langer aanvulling op professionele zorg — het werd vanaf toen de basisvoorwaarde.

En vandaag, in 2025?
Staan we op een kantelpunt.

Nieuwe regels rondom bijv. het persoonsgebonden budget (PGB) stellen letterlijk dat “als er familie is om medicatie te geven, die zorg niet meer meetelt voor de indicatie wijkverpleging.”
Met andere woorden: als je iemand hebt, moet je het zelf maar doen.

Alles wordt afgewenteld op mantelzorgers.

Dat is:

• Ethisch niet oké: mantelzorg is geen professionele zorg.
• Praktisch niet oké: mantelzorgers raken massaal overbelast.
• Zorgtechnisch niet oké: medicatie delen vraagt kennis, verantwoordelijkheid, afstemming.

We worden niet langer gezien als betrokken naasten, maar als gratis zorgpersoneel.
De mantel van liefde is verworden tot een schild tegen systeemfalen. En dat is gevaarlijk.
Want mantelzorgers zijn geen onuitputtelijke bron. Ze raken overbelast. Ze vallen uit.
Ze houden de zorg draaiend — maar alleen als zijzelf niet omvallen.

Hoogste tijd om het woord mantelzorg opnieuw te bevragen.

Niet omdat de zorg zelf veranderd is — die blijft voortkomen uit liefde, loyaliteit en verbondenheid —
maar omdat het woord is gekaapt door systemen en partijen die vooral zoeken naar gratis oplossingen.

Wat ooit een warme mantel was, is nu een zwaar label geworden.
En dat label schuift de verantwoordelijkheden van de samenleving af op mensen die simpelweg doen wat hen menselijk maakt.

Zorgen voor een naaste hoeft geen beleidskader te zijn.
Het is geen project, geen invulveld.
Het is iets van het hart.

Laat ons maar gewoon uit liefde zorgen —
en dat woord, met alle bijkomende gevolgen, kunnen wat ons betreft gestolen worden!