Gelezen: ‘We hebben de pest aan ouderen’

Job van Amerongen is verpleegkundige in de ouderenzorg. Hij is ook lid van de Partij van de Arbeid. De PvdA is samen met de VVD verantwoordelijk voor de grote veranderingen in de zorg en onze gedwongen overstap van ‘verzorgingsstaat’ naar ‘participatiemaatschappij’. In dit artikel, dat vorige week verscheen in Het Parool, legt Job haarfijn uit waar het misgaat met de rol van de PvdA in deze grote transitie: een negatief beeld van ouderen en gebrekkige belangstelling voor ouderenzorg.

De vijf stappen voor betere verpleegzorg aan ouderen die staatssecretaris voor Volksgezondheid Martin van Rijn vorige week aankondigde zijn lovenswaardig. Het verlangen naar ‘wensen van de patiënt voorop’, ‘garantie op veilige zorg’, ‘meer goede verzorgers’, ‘bestuurders die deugen’ en ‘openheid’ toont tegelijkertijd aan hoe groot het achterstallig onderhoud op het gebied van de ouderenzorg is. 

Aan dat achterstallige onderhoud heeft ook de Partij van de Arbeid, de partij van Martin van Rijn, schuld. Bovendien zal aan de positie van ouderen – ook de ouderen in het verpleeghuis – niets veranderen als het beeld van ouderen niet verandert. Wanneer het over ouderen gaat, gaat het over problemen. De vergrijzing. Onbetaalbaarheid van voorzieningen. Uit de hand lopende kosten in de gezondheidszorg.

Waarom eigenlijk nooit eens iets vernomen van het vele vrijwilligerswerk dat ouderen doen? De miljoenen die opa’s en oma’s door oppassen op de kinderopvang besparen? Om nog maar te zwijgen over de wijsheid die ouderen onbezoldigd aan de samenleving toevoegen. We doen er met zijn allen weinig aan om te verbergen dat we de pest aan ouderen hebben.

Een paar voorbeelden. Een bed in een verpleeghuis kost tweehonderd euro per dag. De gemiddelde prijs van een ziekenhuisbed ligt op duizend euro. Er worden duizenden mensen ontslagen in de thuiszorg en er verdwijnen honderden stoelen in dagbehandeling en dagverzorging voor ouderen met dementie. We willen dat ouderen zo lang mogelijk onder zo goed mogelijke omstandigheden thuis blijven wonen, maar we bezuinigen op voorzieningen die dat mogelijk maken.

Dikke middelvinger voor de mantelzorger
Tegelijkertijd wordt er een dikke middelvinger opgestoken naar de mantelzorgers. In hun toch al overbelaste bestaan gaan we steeds meer van ze vragen. Het ook door de PvdA omarmde holle mantra van de ‘participatiemaatschappij’ is slechts een synoniem voor ‘zoek het zelf maar uit’.

En dan de mensen die in professionele zin voor onze ouderen zorgen. De specialist ouderengeneeskunde – voorheen de geriater – is met voorsprong de slechtst betaalde clinicus. Ook de verpleegkundigen en verzorgenden in de ouderenzorg verdienen aanmerkelijk minder dan de collega’s in het algemeen ziekenhuis, de psychiatrie en de zorg voor verstandelijk gehandicapten.

Aan het werk in de ouderenzorg worden tegelijkertijd steeds meer eisen gesteld. Door het overheidsbeleid zijn de mensen die de drempel van het verzorgingshuis of het verpleeghuis weten te slechten steeds complexere zorgvragers geworden. Niet alleen als het gaat om de lichamelijke verzorging, maar zeker ook als het gaat om de ‘hogere omgangskunde’.

Het idee van mensen zo lang mogelijk zelfstandig houden wordt dan wel overgoten met een ideologisch sausje, maar is toch in eerste instantie bedoeld om te bezuinigen: wat is er immers vrijheidsbevorderend aan de situatie waarin de negenentachtigjarige lamme de achtentachtigjarige blinde moet stutten en steunen?

Grootschalig lijden
Soms bedenken we begrippen die het zorgtekort moeten verdoezelen. ‘Kleinschalig wonen’ is een voorbeeld. De term refereert aan knusheid, huiselijkheid, gezelligheid. Kortom: aan de menselijke maat. De werkelijkheid is dat kleinschalig wonen voor het personeel vaak ‘grootschalig lijden’ betekent. Naast de vertrouwde taak van verzorgende, zijn er taken in de huishouding, de administratie en op culinair gebied bijgekomen. Zonder dat het aantal bewoners waar een verzorgende per dienst zorg voor moet dragen is verminderd. Hoezo verbetering van de kwaliteit van leven?

Ik kom uit een sociaaldemocratisch nest. Sinds mijn achttiende ben ik lid van de PvdA. Dat is inmiddels drieendertig jaar. Het geloof dat de politiek – en de PvdA-politiek in het bijzonder – het verschil kan maken ben ik echter al een aantal jaren kwijt. De gebrekkige belangstelling voor de ouderenzorg is daarvoor zeker niet de enige, maar wel een belangrijke reden. Wanneer het vroeger lang achter elkaar regende, was het in huize Van Amerongen wachten op de uitspraak ‘daar zou de PvdA eens iets aan moeten doen’.

Toegegeven: daarmee werd de maakbaarheid van de samenleving overschat. Maar de ondertoon was serieus. Wanneer de partij van het verbinden er niets aan doet, zullen ouderen er niet toe doen.

Dit artikel is geschreven door Job van Amerongen. Job is verpleegkundige in de ouderenzorg en lid van de Partij van de Arbeid. Het artikel verscheen op 16 februari op de opiniepagina van Het Parool.