Digitale zorg bestaat niet!

Er wordt veel gesproken over digitalisering in de zorg. Een nieuw rapport van McKinsey beweert zelfs dat dit jaarlijks 20 miljard euro kan besparen. Politici zijn enthousiast, want besparen zonder moeilijke keuzes te maken: het klinkt ze als muziek in de oren. Maar laten we eerlijk zijn: het echte probleem in de zorg is niet dat zorgverleners niet efficiënt genoeg werken, het probleem is de enorme berg administratie. En als we niet oppassen, vervangen we die papierwinkel door digitale bureaucratie, zonder dat de zorg er beter van wordt.

Digitale zorg? Die bestaat niet!

Wat betekent digitale zorg eigenlijk? Het klinkt indrukwekkend, maar net zoals er geen digitaal eten bestaat en niemand in een digitaal huis woont, bestaat digitale zorg ook niet. Zorg is en blijft mensenwerk. Wat wel bestaat is digitaal contact in de zorg, en dat kan nuttig zijn. Maar dat is iets heel anders dan zorg vervangen door technologie.

Neem deze zin uit het McKinsey-rapport: ‘We presenteren vijf cruciale acties om digitale zorg te transformeren in een ware revolutie.’ Klinkt groots, toch? Maar als je ‘digitale zorg’ vervangt door ‘digitaal contact in de zorg’ blijft er weinig revolutionairs over.

En toch, digitaal contact kan op de juiste manier ingezet juist heel waardevol zijn. Ons platform Mantelzorgelijk is daar een prachtig voorbeeld van. Mantelzorgers vinden er hun lotgenoten, delen ervaringen en bieden steun aan elkaar. Dit werkt perfect, omdat het een aanvulling is op de menselijke kant van zorg en niet een vervanging ervan. Hierin zit het grote verschil: technologie kan ondersteunen, maar zorg blijft altijd mensenwerk.

AI als motivatie-tool?

Dan een voorbeeld uit het rapport: een gepersonaliseerde AI-tool zou zorgpersoneel kunnen behouden en motiveren. Laten we de situatie eens bekijken vanuit formele- en informele zorgverlener: als verpleegkundige én als mantelzorger.

Sara werkt op de IC en krijgt te veel diensten. Ze geeft aan dat dit niet langer vol te houden is.

• Oude aanpak: De manager belt haar om te vragen of ze nóg een extra dienst wil draaien. Na weken van uitputting besluit ze ontslag te nemen.
• Nieuwe aanpak (AI): Aan het einde van haar dienst krijgt Sara een automatische mail van een chatbot die haar bedankt voor haar inzet. De AI-tool ziet dat ze veel gewerkt heeft en adviseert de manager haar volgende week minder zwaar in te roosteren.

Met andere woorden: de manager negeert de feedback van Sara zelf, maar luistert wel naar de AI-tool. Begrijp je hoe absurd dit is? Hoe kunnen we in hemelsnaam denken dat een geautomatiseerd bedankje mensen motiveert? Dit is een belediging voor elk weldenkend mens.

Sara zorgt naast haar drukke baan ook nog voor haar moeder, die steeds meer zorg nodig heeft. Ze heeft moeite om alle administratie en afspraken bij te houden en vraagt om hulp.

• Oude aanpak: Sara belt naar een welzijnsorganisatie met haar zorgen en wordt van het kastje naar de muur gestuurd. Uiteindelijk geeft ze het op en voelt ze zich alleen staan in de zorg voor haar moeder.
• Nieuwe aanpak (AI): Sara krijgt een automatische mail van een chatbot met een persoonlijke boodschap: “Je doet geweldig werk als mantelzorger!” De AI-tool ziet dat Sara vaak contact zoekt met instanties en stelt voor haar een link op naar een digitale zelfhulpbrochure.

Zie je het probleem? In plaats van echte hulp krijgt Sara een standaard bedankje en een link naar algemene informatie. Alsof dat de stress en vermoeidheid wegneemt. Dit is niet alleen frustrerend, het is ronduit respectloos.

Een wereld vol AI-bureaucratie

Dit soort oplossingen zijn het gevolg van een politiek klimaat waarin ministers adviezen krijgen van consultancybureaus die vooral zichzelf goed verkopen. Het resultaat? Een wereld waarin zorgmedewerkers overgeleverd worden aan algoritmes, managers zich verschuilen achter data en we collectief doen alsof AI menselijke zorg kan vervangen. We besparen niets: de bureaucratie verschuift van papieren rompslomp naar digitale rompslomp.

Zorgverleners zoals Sara? Ze nemen evengoed ontslag omdat zorg mensenwerk is, en dat zal altijd zo blijven! Mantelzorgers weten dat ook als geen ander. Zij staan dagelijks klaar voor hun naasten, niet met chatbots, maar met echte aandacht en liefde. Technologie kan ondersteunen, maar zorg blijft een menselijke taak.

Dus laten we niet blind vertrouwen op digitale schijnoplossingen. De echte verandering? Minder administratie en écht luisteren naar mensen zoals Sara! Zo simpel is het…

Note: Dit blog is ontstaan door een geschreven stuk van een huisarts op medischcontact.nl