Agressief gedrag bij dementie

Sinds mijn vader dementie heeft, is hij stukje bij beetje een compleet andere persoon geworden. Het blijft voor ons – als zijn naasten – steeds zoeken naar een manier hoe we met hem moeten omgaan. Alle emoties worden bij mijn vader versterkt. Hij houdt nu niet zomaar van me maar hij houdt heel, heel erg veel van me. Als we lol hebben, komt hij bijna niet meer bij van het lachen en als hij boos is, dan is hij niet zo’n beetje boos maar zelfs agressief.

Rondom het overlijden van mijn moeder viel het op dat mijn vader wel heel raar op de situatie reageerde. De eerste dagen nadat mijn moeder vanuit het ziekenhuis thuis kwam om te sterven, irriteerden we ons mateloos aan hem. Hij kon echt op niets meer normaal reageren. Zo kenden wij papa helemaal niet en we dachten dat het kwam omdat hij overmand was door verdriet. We vonden het wel heel raar dat hij zo agressief op zijn omgeving maar ook op mijn moeder reageerde maar lieten het omwille van de lieve vrede maar niet te veel merken. Ondertussen verbeten we ons en konden hem af en toe wel wat doen.

De huisarts kwam dagelijks om te kijken hoe het met mijn moeder ging en zorgde dat het haar aan niets ontbrak, om haar heengaan zo aangenaam mogelijk te maken. Na de derde dag vroeg hij waar mijn vader toch steeds was. Hij miste mijn vader bij de ‘belangrijke’ gesprekken. We zijn er toen toch maar met de huisarts over begonnen. Over het feit dat hij soms net deed alsof het een feestje was met alle familieleden in huis maar ook hoe boos hij reageerde op alle laatste wensen van mijn moeder. Kinderachtig bijna. De huisarts vroeg ons een dagboekje bij te houden en de 24 uurs verpleegsters kregen het verzoek een rapportage van hem bij te houden.

Anderhalve maand na het overlijden van mijn moeder zat ik – op aandringen van de huisarts – met mijn vader in het ziekenhuis. De huisarts had een vermoeden dat mijn vader aan het dementeren was en had er een spoed afspraak van gemaakt. Een lange dag vol onderzoeken, gesprekken met de geriater en de psycholoog op de geheugenpoli volgde. Na twee weken kregen we de uitslag ; beginnende dementie en een fikse depressie. Dat laatste was natuurlijk niet zo gek, nadat hij zijn echtgenote na bijna 60 jaar huwelijk was verloren. De geriater en de psycholoog vonden het raadzaam om een arts en een maatschappelijk werker van GGZ langs te sturen. De arts kwam slechts een keer langs om te checken of mijn vader geen rare dingen deed. De maatschappelijk werker is echter tien maanden lang elke maand bij mijn vader langs geweest. Vaak was ik bij zo’n bezoek aanwezig en anders had ik na afloop altijd even telefonisch contact met de maatschappelijk werker. Tijdens zo’n telefoongesprek kwam het onderwerp agressie ter sprake. Mijn vader had tegen hem heel agressief gedaan. De maatschappelijk werker wilde weten of mijn vader dat tegen ons ook deed. Het werd een telefoongesprek van bijna een uur. Toen ik eenmaal op dreef was over het boze gedrag van mijn vader, kon ik bijna niet meer ophouden. Alles kwam eruit!

De maatschappelijk werker liet me uitrazen. Het luchtte op. Maar toen zei hij iets waar ik heel veel aan had om begrip voor mijn vader met dementie te krijgen. Ik werd flink met mijn neus op de feiten gedrukt.

Je vader kan er niets aan doen, hij is ziek. Probeer je eens in zijn wereld in te leven. Hoe zou jij het vinden als je alles wat normaal is vergeet. Hoe zou je reageren als je elke dag weer opnieuw moet verwerken dat je je geliefde verliest. Hoe zou jij het vinden als je kind jou ineens gaat vertellen hoe jij je leven moet leiden. Hoe zou het voelen om steeds meer zaken, waar je je hand niet voor omdraaide, niet meer zelfstandig te kunnen. Hoe zou het voelen om alle grip te verliezen? Hoe frustrerend moet dat wel niet zijn. Zou jij niet kwaad worden?

Ik hoef denk ik niet uit te leggen hoe ik zou reageren. In elk geval zou dat niet poeslief zijn.. Vanaf dat moment ben ik me meer en meer gaan verdiepen in de ziekte en stelde bij alle zorginstanties steeds heel veel vragen. Zo kwam ik erachter dat dementie zich bij iedereen anders ontwikkeld. Ieder mens is natuurlijk ook anders qua karakter en levenswijze. Het verloop van de ziekte is moeilijk te voorspellen. Toch komt decorum verlies en agressie heel vaak voor bij mensen met dementie. Emoties worden minder snel aangetast dan het geheugen. Wel worden emoties vaak sterk uitvergroot en wisselen elkaar sneller af. Emoties blijven vaak tot de laatste levensfase intact.

Als Mantelzorger van iemand met dementie kun je zelf wel het e.e.a. doen om agressie en onrust zoveel mogelijk te voorkomen:

• Besef dat de agressie niet tegen jou persoonlijk bedoelt is.
• Zorg voor regelmaat en rust.
• Een vast dagritme geeft houvast
• Verander niet te veel in huis, tenzij het nodig is om veiligheid te waarborgen
• Stel geen moeilijke of te lange vragen die iemand met dementie niet kan beantwoorden
• Toon begrip voor de boosheid en laat weten dat je de frustratie begrijpt
• Probeer zo ontspannen mogelijk te zijn, als je bij iemand met dementie bent. Je eigen houding kan namelijk agressie veroorzaken. Door vermoeidheid of machteloosheid kan je toon soms minder aardig zijn. Dat is voor iedereen begrijpelijk maar niet voor iemand die dementie heeft.
• Stel iemand die dementie heeft en angstig is gerust als hij/zij bang is
• Blijf rustig als de persoon met dementie agressief is. Blijf kalm praten
• Probeer niet boos te worden op de persoon met dementie. Jouw boosheid versterkt de agressie. Heb je er moeite mee, probeer een afleidingsmanoeuvre en lukt dat niet, loop dan even weg.
• Huisdieren werken vaak kalmerend op mensen met dementie. Ik neem altijd mijn hond mee naar mijn vader en ze hebben samen altijd dikke pret. Ondertussen doe ik de klussen waar mijn vader normaal gesproken altijd zwaar geïrriteerd door raakt.

Soms kan het voor komen dat boosheid en agressie veroorzaakt worden door pijn of een ziekte. Iemand die erg in de war is, snapt niet meer wat pijn is en kan erg boos worden. Het is goed om agressie regelmatig met de huisarts en de thuiszorg medewerkers te bespreken. Zij kunnen je helpen om deze signalen te leren herkennen.