5. Jaarverslag Mantelzorg BV

Aan het einde van ieder jaar publiceren organisaties een jaarverslag. Daarin leggen zij verantwoording af over hun prestaties, de financiële resultaten, de risico’s en de verwachtingen voor de toekomst. Aandeelhouders, toezichthouders en financiers willen immers weten of de organisatie gezond is en ook op de langere termijn kan blijven functioneren.

Stel dat Mantelzorg BV ook een jaarverslag zou uitbrengen. Dan zouden de cijfers indrukwekkend zijn. Meer dan vijf miljoen mensen leveren mantelzorg. De maatschappelijke waarde daarvan wordt geschat op ruim 22 miljard euro per jaar. Zonder deze inzet zou een groot deel van de Nederlandse zorg simpelweg niet meer functioneren. Het is een organisatie van enorme omvang, maar zonder hoofdkantoor, zonder personeel op de loonlijst en zonder officiële jaarrekening.

Toch zou vooral het hoofdstuk ‘Risicobeheersing’ interessant zijn. Daar zou staan dat de werkdruk al jaren toeneemt. Dat mensen langer thuis wonen, de zorg complexer wordt en steeds meer verantwoordelijkheden verschuiven van professionals naar familieleden. De organisatie draait daardoor op medewerkers die structureel meer werk verrichten, terwijl de beschikbare ondersteuning niet in hetzelfde tempo meegroeit.

In vrijwel iedere andere organisatie zou dat aanleiding zijn om in te grijpen. Bestuurders zouden zich afvragen of de werkdruk nog verantwoord is, of voldoende mensen beschikbaar zijn en welke maatregelen nodig zijn om uitval te voorkomen. Niemand zou accepteren dat een organisatie volledig afhankelijk wordt van medewerkers die jarenlang op hun maximale belastbaarheid functioneren.

Toch lijkt die vraag bij mantelzorg nauwelijks te worden gesteld. Het uitgangspunt is vaak dat familie zich wel aanpast. Dat er altijd nog iemand is die een stap extra zet. Dat mantelzorg vanzelf blijft bestaan, ongeacht hoeveel er wordt gevraagd. Juist die vanzelfsprekendheid maakt het systeem kwetsbaar. Niet omdat mantelzorgers minder betrokken raken, maar omdat ook hun tijd, energie en gezondheid grenzen kennen.

Misschien is dat wel de opvallendste conclusie van het jaarverslag van Mantelzorg BV. Niet dat de organisatie vandaag problemen heeft, maar dat zij haar belangrijkste medewerkers steeds zwaarder belast zonder structureel te investeren in hun inzetbaarheid.

Geen enkele bestuurder zou dat een toekomstbestendige bedrijfsvoering noemen.

Waarom vinden we het dan wel vanzelfsprekend als het over mantelzorg gaat?