8. De afdeling Juridische Zaken

Geen enkele grote organisatie kan zonder een juridische afdeling. Er zijn wetten, contracten, procedures en regels waar rekening mee moet worden gehouden. Daarom beschikken bedrijven over juristen die ervoor zorgen dat medewerkers zich kunnen richten op hun werk, zonder voortdurend zelf de wetboeken te hoeven bestuderen.

Bij mantelzorg werkt het anders.

Wie langdurig voor een naaste zorgt, krijgt al snel te maken met een wirwar aan wetten en regelingen. De Wmo, de Wlz, de Zorgverzekeringswet, de Wet langdurige zorg, indicaties, eigen bijdragen, persoonsgebonden budgetten, machtigingen en bezwaarprocedures. Voor veel mantelzorgers voelt het alsof zij naast hun zorgtaken ook een deeltijdopleiding gezondheidsrecht moeten volgen.

Dat is niet alleen ingewikkeld, maar ook bepalend voor de zorg die iemand uiteindelijk ontvangt. Een verkeerd ingevuld formulier, een gemiste termijn of een onduidelijke aanvraag kan grote gevolgen hebben. Niet omdat de zorgvraag verandert, maar omdat de regels bepalen welke ondersteuning wel of niet beschikbaar is.

In vrijwel iedere andere organisatie zouden complexe juridische procedures worden begeleid door professionals. Medewerkers hoeven niet zelf uit te zoeken hoe bezwaar wordt gemaakt of welke wet van toepassing is. Daarvoor bestaat specialistische kennis. Bij mantelzorg verwachten we opvallend vaak dat familieleden deze verantwoordelijkheid zelf oppakken, terwijl zij daar meestal geen enkele opleiding voor hebben gehad.

Natuurlijk zijn er cliëntondersteuners, sociaal raadslieden en belangenorganisaties die hierbij kunnen helpen. Hun werk is waardevol en voor veel mensen onmisbaar. Tegelijkertijd weet lang niet iedere mantelzorger deze ondersteuning te vinden en verschilt de beschikbaarheid sterk per gemeente. Daardoor blijven veel mantelzorgers zelf zoeken, uitzoeken en procederen, simpelweg omdat de zorg voor hun naaste daarvan afhangt.

Misschien zegt dat wel iets fundamenteels over ons zorgstelsel. We spreken vaak over toegankelijke zorg, maar toegankelijkheid gaat niet alleen over de beschikbaarheid van voorzieningen. Ze gaat ook over de vraag of gewone mensen zonder juridische kennis hun weg nog kunnen vinden in het systeem.

Want als de afdeling Juridische Zaken uiteindelijk uit vrijwilligers bestaat, is het misschien niet de mantelzorger die te weinig kennis heeft.

Misschien is het systeem gewoon te ingewikkeld geworden.