ZZP-er, medewerker, mantelzorger, wat is nog het verschil?
Ik vraag me serieus iets af.
Net als velen hier op Mantelzorgelijk, maar ook daarbuiten, verbaas, erger en irriteer ik me aan het gemak waarmee zorgorganisaties over onze (mantelzorg) tijd denken te kunnen beschikken. Het gemak waarmee wij als gratis zorgpersoneel ingezet worden. Het gemak waarmee over ons hoofd heen gesproken, bedacht en besloten wordt. Het gemak waarmee wij als makke schapen gezien worden, die “het” toch wel doen. Omdat we onze vader, moeder, partner, kind, of voor wie we dan ook met liefde mantelzorgen, niet in de kou willen laten staan. We willen onze geliefden niet de dupe laten worden van een falend zorgsysteem. En “dus”, zo denkt men, doen wij wel wat er van ons gevraagd wordt.
Meehelpen met douchen? Meehelpen met de koffie? Spelletjes doen? Bewoners bezig houden? De kamer schoonhouden? Helpen bij het eten? Naar bed helpen? Koken? De was doen? Medicijnen verstrekken? Steunkousen aan- en uittrekken? Een infuus of stomazak wisselen? Niets is ons, in de ogen van de zorgbestuurder, te gek. En wij doen vaak zonder tegensputteren, uit liefde, wat er van ons gevraagd wordt. En lopen onszelf hiermee helemaal vast. We gaan minder werken, hebben geen tijd meer voor onszelf, leveren in op vriendschappen, sporten, en uitjes. We leveren geld in, want mantelzorg en werk wordt met de almaar toenemende vraag een bijna ondoenlijke combinatie. En nog steeds is de zorgbestuurder, als een waar rupsje nooitgenoeg, niet tevreden. Nog steeds ‘moeten’ wij meer, meer, meer.
Als ik al die berichten lees, ben ik blij dat manlief best ok hersteld is na zijn herseninfarct. Hij heeft bij vlagen weliswaar een grote zorgbehoefte en alles komt op mijn schouders terecht, maar hij is tegelijk ook volledig mobiel, heeft weer halve dagen betaald werk en kan zijn eigen boterham smeren. Ik heb dus niet in hoeven leveren qua werk, en daardoor hebben wij financieel gelukkig niets te klagen.
Maar toch, kan ook ik wakker liggen van de ontwikkelingen in zorg en mantelzorg. Ik heb 2 schatten van ouders, 84 jaar inmiddels. Met een beetje huishoudelijke hulp uit de Wmo redden ze het samen nog. Wel zie ik mijn moedertje geestelijk langzaam achteruit gaan. Beginnende dementie? Ik vrees van wel, maar de tijd zal het leren. Mijn vader gaat echter niet voor niets steeds meer in en om huis doen. En dat valt hem bij vlagen zwaar. Ik houd dan ook mijn hart vast voor de dag dat er meer hulp nodig is dan ze vanuit de thuiszorg (of welke organisatie dan ook) kunnen krijgen. Zorg en hulp die ‘dus’ door de mantelzorger gedaan moet worden. En dat betekent automatisch door mij, want broers en zussen heb ik niet.
En die extra mantelzorg, die gaat er niet bij passen, tenzij ook ik in ga leveren qua werk en inkomsten. Een duivels dilemma.
Tot ik eerder deze maand in het FD een artikel over ZZP-ers in de zorg las. Rode draad in het artikel was dat de belastingdienst vanaf 1 januari 2025 meer gaat handhaven op (schijn)zelfstandigheid. Kort door de bocht was de conclusie van het artikel dat dit slecht nieuws is voor de als ZZP-er werkende verzorgende of de verpleegkundige. Volgens het nieuwe beleid zijn ze vanaf 1 januari namelijk per definitie werknemer….. aldus het FD. Andere kanalen en artikelen komen tot soortgelijke conclusies. Argumenten zijn o.a. dat de ZZP-er hetzelfde werk doet als anderen in loondienst, werkinhoudelijke aansturing krijgt en zich nauwelijks zal onderscheiden van een werknemer.
En toen dacht ik…. Zou er een slimme jurist zijn die een parallel kan trekken met de mantelzorger? Ook mantelzorgers doen immers steeds meer hetzelfde werk als anderen in loondienst. Sterker nog, wij worden vanwege personeelsgebrek meer en meer gevraagd om werkzaamheden van betaalde zorgprofessionals over te nemen. Van ons wordt verwacht dat wij ons openstellen voor training en opleidingen, zodat we ook voorbehouden (medische) handelingen van zorgpersoneel over kunnen nemen. De zorgorganisatie wil op ons kunnen rekenen, en wil ons het liefst op vaste uren of momenten inplannen. Vrijblijvend is onze hulp al lang niet meer en “nee” zeggen is bijna een ‘no go’ aan het worden.
En zo wordt het (zichtbare) onderscheid tussen mantelzorger en zorgmedewerker in loondienst stapje voor stapje steeds kleiner en kleiner. Met één wezenlijk verschil: wij worden niet betaald voor alles wat we doen. We mogen blij zijn als we 1x per jaar, op de dag van de mantelzorger, een bloemetje krijgen, of een reep chocola. Behalve als je in een gulle gemeente woont. Dan heb je mazzel en krijg je daarnaast ook een ‘fooi’ voor verrichte werkzaamheden.
En dus dacht ik…. Slimme jurist…. Is hier inmiddels net als bij de ZZP-er niet ook een beetje sprake van een vermoeden van een arbeidsovereenkomst? Wie o wie zou daar zijn tanden eens in willen zetten om dit samen met Stichting Mantelzorgelijk haarfijn verder uit te zoeken? Al is het maar om daarmee de positie van de mantelzorger, zowel qua rechten, bescherming, als financiële vergoeding, te kunnen versterken.
Mij raakt het persoonlijk (nog) niet, maar het zou veel van mijn collega-mantelzorgers enorm kunnen helpen.
Meer lezen
Precies deze gedachte bekroop mij toen ik vandaag een artikel las over ‘samen is het nieuwe toverwoord’. Aan het eind van het artikel stond dat de mantelzorger zelf aansprakelijk is als er wat misgaat, niet de instelling. Dan wordt zo iemand dus NIET betaald, maar loopt wel risico. Dat lijkt me een veel kwetsbaardere positie dan die van de zzp’ers. Dus als de belastingdienst gaat handhaven op schijnzelfstandigheid om kwetsbare groepen te beschermen, moet er dan eerst niet begonnen worden met beschermen van de groep die helemaal niet krijgt betaald?