Zorgorganisaties vangen geld en mantelzorgers vangen de klappen op

We hebben het allemaal wel eens gehoord: mensen willen zo lang mogelijk thuis blijven wonen. Dat klinkt logisch, en vaak is het ook zo. Maar de manier waarop we dat proberen te organiseren, o.a. met het zogenaamde Volledig Pakket Thuis (VPT), wringt dat steeds meer. Ja, het spijt me (niet) maar ik kan dit nog niet loslaten. Te veel vragen, te veel zorgen om hoe dit zich gaat ontwikkelen.

Op papier lijkt het prachtig: alle zorg die je in een verpleeghuis zou krijgen, gewoon in je eigen huis. Persoonlijke verzorging, verpleging, maaltijden, begeleiding, logeeropvang, noem maar op. De zorgorganisatie krijgt hiervoor een budget (afhankelijk van de zorgindicatie) van het zorgkantoor en de cliënt betaalt een (soms forse) eigen bijdrage (afhankelijk van het inkomen). Klinkt als een goed georganiseerde vorm van ouderenzorg, toch? Totdat je de praktijk onder ogen ziet, zoals wij dat dagelijks doen, wij als mantelzorgers.

De mantelzorger als onzichtbare spil

In de brochure van een zorgorganisatie las ik hoe de inzet van mantelzorgers als vanzelfsprekend wordt gepresenteerd. Taken worden netjes gecodeerd, sommige mogen alleen door verpleegkundigen, maar andere kunnen ook prima door iemand zonder zorgopleiding worden gedaan. Zoals helpen bij het douchen, de was doen, iemand naar het toilet begeleiden, de woning schoonhouden of mee naar de huisarts.

Dat klinkt misschien redelijk, maar bedenk even wie deze ‘iemand’ is. Dat ben ik, dat zijn wij. Mantelzorgers die naast hun zorgtaken gewoon een baan hebben, een gezin draaiende houden en zelf tegen hun grenzen aanlopen. Gelukkig zit dit ook in hun pakket: Logeeropvang! Indien nodig kan de cliënt in een Huis logeren als die tijdelijk niet thuis kan wonen. Bijvoorbeeld wanneer jij als mantelzorger even niet voor je dierbare kan zorgen….

Tegelijkertijd roept de overheid dat we meer uren moeten gaan werken om de economie draaiende te houden. En dat we meer moeten zorgen om het zorgstelsel overeind te houden. Mag ik dan vragen: waar halen we in vredesnaam die extra tijd vandaan?

Geen vrijwillige keuze meer

De inzet van mantelzorgers wordt niet gepresenteerd als een vraag, maar als een zachte plicht. Informatie wordt gebracht in de trant van “We helpen je op weg om te ontdekken wat je kunt betekenen.” Alsof het vanzelfsprekend is dat je iets doet, niet alleen voor je eigen ouder, maar ook voor andere bewoners als het om een zorgcomplex gaat. Vrijwilligheid wordt ingepakt als betrokkenheid, en voordat je het weet draai je structureel mee.

En dat alles terwijl er wél betaald wordt voor zorg. Door het zorgkantoor, door de cliënt. Bij VPT ontvangt de organisatie een integraal budget per cliënt. Daarmee hebben organisaties bij VPT wat meer financiële ruimte. Dat kan ook een financieel voordeel voor de zorgorganisatie opleveren. Alleen wordt die zorg dus grotendeels geleverd door mensen die er niet voor betaald worden, geen opleiding hebben en vaak zelf uitgeput zijn.

De rek is eruit

VPT kan alleen werken als er een eerlijk evenwicht is tussen formele en informele zorg. En als het geld dat beschikbaar is ook echt naar zorg gaat, niet naar het verschuiven van verantwoordelijkheden richting het netwerk. Mantelzorgers staan nu op een onmogelijk kruispunt. Tussen werk en zorg, tussen liefde en uitputting, tussen moeten en willen. Als zorgorganisaties het VPT-model willen laten slagen, zullen ze eerlijk moeten zijn: wat leveren jullie zelf, en wat schuiven jullie door? En dan mogen mantelzorgers ook eerlijk zijn in hun antwoord: ik kán niet nog meer geven!

Tot slot een oproep aan de beleidsmakers

Als we mantelzorg willen behouden als waardevolle pijler in ons zorgsysteem, dan moeten we stoppen met het misbruiken ervan als onzichtbare bezuiniging. Erken de werkelijke inzet van mantelzorgers, wees transparant over wat zorgorganisaties leveren voor het geld dat zij ontvangen, en organiseer echte ondersteuning voor mensen die al op hun tandvlees lopen. Anders verliezen we niet alleen mantelzorgers, maar ook het draagvlak onder het hele zorgstelsel.