Zorgorganisaties leunen zwaar op mantelzorgers

Het is een titel waar ik nooit bewust naar heb gestreefd, maar waar ik langzaam in groeide: mantelzorgveteraan. Jarenlang zorgde ik voor anderen: niet omdat het vanzelf ging, maar omdat het zo op mijn pad kwam. Voor mijn vader (NAH), mijn broer met een verslavingsprobleem en mijn tante met dementie. Nu de zorgtaken zijn verdwenen, merk ik dat de zorgen blijven. Vooral voor wie er nu nog middenin zit.

Want ik maak me zorgen om de mantelzorgers die dag in, dag uit alles geven. En om de richting waarin ons zorgsysteem zich beweegt. Wie het een beetje volgt, ziet het gebeuren: er wordt steeds meer van mantelzorgers gevraagd. En ik vraag me af, in hoeverre wordt er eigenlijk nog rekening gehouden met de mantelzorger zelf?

Zorg zoals thuis

Bij zorgorganisaties worden mantelzorgers gevraagd wat zij kunnen blijven doen voor hun dierbare, om die persoon “zorg zoals thuis” te blijven bieden. Op zich logisch, zou je denken. Maar iemand verhuist naar een verpleeghuis omdat de zorg thuis niet meer te verantwoorden was. Menig mantelzorger is dan al aan het eind van zijn Latijn. Wordt daar wel voldoende rekening mee gehouden?

Sommige zorgorganisaties die werken met contracten. Geheel vrijblijvend, dat dan nog wel. Je kunt dan naast de zorg voor je dierbare worden ingeroosterd om te helpen bij activiteiten, maaltijdvoorziening en ondersteuning bij andere bewoners. In ruil daarvoor mag je reiskosten declareren, hoef je tijdens je dienst de koffie en maaltijd niet te betalen, en kun je gratis deelnemen aan trainingen.

Klinkt vriendelijk, maar ergens schuurt het. Want hoe vrijblijvend is dat eigenlijk nog?
Een mantelzorger moet sterk in zijn of haar schoenen staan om taken te weigeren. Uit liefde of schuldgevoel zeggen velen “ja”, ook al zitten ze allang aan hun grens. En voor je het weet, ben je niet meer “de partner van” of “kind van”, maar gewoon een extra schakel in het rooster.

De rek is eruit

Eerlijk gezegd voelt het alsof mantelzorgers worden ingezet als goedkoop personeel. Niet uit kwade bedoelingen, ontstaan uit nood, maar het is wel de realiteit. Er wordt te weinig bij stilgestaan hoe zwaar die combinatie is. Veel mantelzorgers hebben een baan naast hun zorgtaken. Ze leveren in op eigen leven, inkomen, sociale contacten en zelfs eigen gezondheid.

Dan onze mantelzorgers zelf op leeftijd, die voor hun partner zorgen. Ook zij worden naast de zorg voor hun lief, gevraagd om te helpen bij de wekelijkse schoonmaak van de kamer en toiletruimte. Laat hun eigen gezondheid dat niet meer toe, dan volgt er een extra rekening.

Het zijn slimme constructies, maar ze wringen. Want mantelzorg is nooit bedoeld als goedkope oplossing voor personeelstekort. Het is een daad vanuit liefde, en liefde laat zich niet inroosteren.

Zorg voor de mantelzorger

Wat mij misschien nog wel het meest raakt, is dat mantelzorg vaak zo vanzelfsprekend wordt gevonden. Alsof het erbij hoort, alsof liefde oneindig rekbaar is. Maar ergens moeten we een grens durven trekken. Want mantelzorgers dragen al meer dan hun deel.

Als we willen dat zorg “zoals thuis” blijft bestaan, dan moeten politiek en beleid eens starten met zorgen voor de mantelzorger zelf. Alleen dan houden we het vol — samen.

Herken jij dit?

Misschien sta jij er nu middenin, of zie je het om je heen gebeuren. Wat doet het met jou, nu er steeds meer van mantelzorgers gevraagd wordt?
Deel je ervaring, want jouw verhaal telt. **Verandering begint precies daar**