Zorgen zonder jezelf te verliezen – Deel 1: De kunst van even niets doen

Mantelzorgers staan altijd ‘aan’. Er is altijd iets wat moet, iets wat nog geregeld of gedaan moet worden. En zelfs als er even rust is, voelt het vaak onrustig van binnen. Want niets doen? Dat voelt bijna verboden. Toch is juist dat ‘niets doen’ soms het meest noodzakelijke wat je kunt doen – voor jezelf én voor degene voor wie je zorgt.

Rust nemen lijkt eenvoudig, maar voor mantelzorgers is het dat zelden. Er is schuldgevoel: ‘als ik nu even ga zitten, laat ik iemand in de steek’. Er is angst: ‘straks gebeurt er iets terwijl ik even weg ben’. En er is gewenning: je lichaam en hoofd zijn zo gewend aan continu paraat staan dat echte ontspanning onwennig voelt. Toch raakt niemand erdoor beter van als jij uitgeput raakt — niet jij, niet degene voor wie je zorgt.

Niets doen betekent niet dat je onverschillig bent. Het betekent dat je even stopt met vechten tegen de golfstroom. Het is een korte adempauze waarin je de controle loslaat, al is het maar voor een paar minuten. Dat kan een kop koffie in stilte zijn, even naar buiten kijken, of een wandeling zonder doel. Die momenten lijken klein, maar ze houden je overeind.

De kunst van niets doen begint met toestemming geven aan jezelf. Niemand anders gaat die geven, dus je moet hem zelf uitdelen. Een paar stappen kunnen je daarbij wellicht helpen:

• Plan rust in –  Zet het letterlijk in je agenda. Als het er niet staat, gebeurt het niet.

• Begin klein – Vijf minuten met je telefoon uit is al winst.

• Herinner jezelf eraan dat rust óók zorg is – Een uitgeruste mantelzorger kan meer verdragen dan een uitgebluste.

• Gebruik ademhaling –  Een paar keer bewust diep in- en uitademen helpt om spanning los te laten.

• Gun jezelf iets zonder nut –  Muziek luisteren, tekenen, tuinieren – dingen die niets opleveren behalve rust.

Je hoofd zal protesteren: ‘ik heb daar geen tijd voor’, ‘het helpt toch niet’, ‘ik moet door’. Dat zijn automatische gedachten van iemand die te lang in de overlevingsstand heeft gestaan. Herken die stem, glimlach ernaar en doe het tóch. Want elke keer dat jij kiest voor even niets, geef je jezelf een stukje leven terug.

Zorgen vraagt eindeloze inzet, maar ook het vermogen om af en toe los te laten. Niets doen is geen zwaktebod, het is zelfbescherming. Het is het verschil tussen overleven en blijven leven. Dus de volgende keer dat je even zit en denkt: ‘ik zou eigenlijk iets moeten doen’ — bedenk dan dat dit het ‘iets’ is dat je nu moet doen: even niets.