Zorg van de toekomst? Begin bij erkenning van de mantelzorger vandaag!

Soms lees ik iets wat mij als mantelzorgveteraan tot op het bot frustreert. Zo’n stuk verscheen afgelopen dinsdag hier op het platform. De opinie over de plannen van Rivas Zorggroep om mantelzorgers structureel in te zetten binnen hun woonzorgcentra en in het ziekenhuis. Ik kon het niet laten hier wat uitgebreider op in te gaan. Want de vraag waar Mantelzorgelijk de opinie mee opende “hoe ver laten we dit gaan?” is (voor mijn gevoel) lang niet voldoende beantwoord.

Zoals de zorgorganisatie het bracht als een warm pleidooi voor betrokken familieleden, voelt toch in werkelijkheid als een koele beleidsmaatregel? De gaten die ontstaan door personeelstekorten moeten worden opgevuld door mantelzorgers die al vaak op hun tandvlees lopen, die al overbelast zijn.

Blijft het bij een kopje koffie schenken denk je?

“Onze zorgprofessionals redden het niet meer alleen”, aldus de bestuursvoorzitter. De oplossing? Mantelzorgers actiever inzetten binnen de zorgorganisatie. Niet alleen voor bezoek of gezelschap, maar ook voor lichte zorgtaken zoals koffie schenken voor alle bewoners, of zelfs het toedienen van medicijnen. Dat laatste mag nu nog niet, maar Rivas lobbyt om die regels te versoepelen. De vraag “hoe ver laten we dit gaan” is zeer terecht: voor je er erg in hebt zit je weer volop in de zorg!

De bestuursvoorzitter noemt het logisch: “Mantelzorgers hebben dit thuis ook allemaal gedaan” Ook zijn collega-bestuurder stelt dat zo’n moment de dag breekt voor bewoners. Dat zal ongetwijfeld waar zijn, maar hebben zij zich ook afgevraagd of die dag onderbrekingen passen in het dagelijkse leven van de mantelzorger?

Want laten we helder zijn: mantelzorg is geen vrijblijvende hobby. Het is een zware, vaak onzichtbare taak die al jarenlang door miljoenen mensen wordt uitgevoerd, naast werk, gezin en andere eigen verantwoordelijkheden. Veel mantelzorgers raken overbelast, en krijgen amper ondersteuning. En i.p.v. hen te ontzien of te versterken, worden ze nu benaderd als een goedkope ‘handen aan het bed’-oplossing. Dit is misbruik van loyaliteit en liefde.

Wat steekt is niet alleen de verschuiving van verantwoordelijkheid, maar ook de toon. Alsof het logisch is dat je als mantelzorger, zodra je na jaren van zorgen eindelijk wat lucht krijgt omdat je dierbare in een instelling wordt opgenomen, gewoon weer “even bijspringt”. Koffie inschenkt, medicijnen geeft, of een praatje maakt. Dat laatste doen mantelzorgers sowieso, maar de impliciete verwachting dat dit uitgebreid kan worden tot reguliere zorgondersteuning is zorgwekkend.

Respectloos

De zorgorganisatie hield na een reorganisatie 11,6 miljoen euro over vorige jaar, waarvan eén miljoen naar het personeel gaat voor opleidingen en uitjes met de teams (terecht). En de rest? Digitale zorg, nieuwe apparatuur, verbouwingen. Mooie plannen, maar… Géén woord over structurele ondersteuning van mantelzorgers!

Geen financiële compensatie, geen vangnet. Weet je wat zij als waardering kregen op de dag van de mantelzorg? Een zakje eetbare bloemenmix! Ja, je leest het goed: een zakje eetbare bloemenmix als blijk van waardering. Sorry hoor, maar dat zegt toch genoeg over het beeld dat men van mantelzorg heeft? Respectloos is het!

Deze ontwikkeling is geen losstaand voorval. Het past in een patroon: personeelstekorten worden steeds vaker opgevangen door de informele zorg. Mantelzorgers worden aangesproken op hun loyaliteit, zonder dat er werkelijk ook maar iets tegenover staat.

Als de zorg werkelijk wil vernieuwen, dan moet het gesprek niet alleen gaan over gebouwen, technologie of roosters. Het moet gaan over mensen. Over mantelzorgers die niet zomaar een verlengstuk zijn van de zorg, maar zelf óók ondersteuning nodig hebben. Waardering is niet wat je uitspreekt in een persbericht, het is wat je structureel regelt.

Laten we eerlijk zijn. Niet overbelasting framen als participatie, loyaliteit misbruiken als gratis arbeid. En zeker geen eetbare bloemenmix als beloning aanbieden aan mensen die al jarenlang de zorg draaiende houden…… Wat nodig is:

• Echte ondersteuning (respijtzorg, financiële tegemoetkomingen)
• Professionele erkenning (meedenken, meebeslissen, gehoord worden)
• Grenzen durven stellen (mantelzorg is vrijwillig, geen vervanging van personeel)

Dus, beste bestuurders, ga in gesprek met mantelzorgers. Vraag niet alleen wat ze nog meer willen doen, maar vooral wat hebben zij nodig? En neem dat antwoord serieus.

Want zonder echte ondersteuning, is “zorg van de toekomst” niets anders dan een verkapte bezuiniging binnen het hele zorgsysteem!