Zorg op de juiste plek – maar voor wie precies?

De recente samenwerking tussen het Leids Universitair Medisch Centrum, Haaglanden Medisch Centrum en het HagaZiekenhuis wordt gepresenteerd als een belangrijke stap richting “de juiste zorg op de juiste plek”. Minder ziekenhuisopnames, meer zorg thuis en beter afgestemd op de wensen van ouderen. Het klinkt logisch, bijna vanzelfsprekend. Toekomstbestendige regionale ouderengeneeskunde | LUMC

Maar zien we ook die andere realiteit?

Onder het mom van patiëntgerichte zorg verschuift de zorg al jaren steeds verder richting de thuissituatie. De verpleeghuisplek thuis is allang geen uitzondering meer. En met deze nieuwe plannen wordt die ontwikkeling verder doorgezet.

De vraag is alleen: wie vangt dat op?

Als mantelzorger heb ik zelf ervaren wat “zorg thuis” in de praktijk betekent. Ik zorgde jarenlang voor mijn vader, die steeds kwetsbaarder werd. Hij viel regelmatig, met telkens weer ziekenhuisopnames en daarna terug naar huis. Die cyclus van zorgen, herstellen en opnieuw beginnen breekt je op. Na een zoveelste val vertrouwde ik het niet en moest ik aandringen op een huisartsbezoek. Uiteindelijk bleek er opnieuw sprake van een bloeding in zijn hoofd. Dat soort momenten gaan gepaard met stress, twijfel en verantwoordelijkheid die je niet kunt delen.

Tegelijkertijd werd er in de thuissituatie steeds meer van mij verwacht. Taken die formeel bij professionals horen, maar in de praktijk bij de mantelzorger terechtkomen. Thuiszorg was beperkt beschikbaar en niet iedereen mocht alles doen. Wat overbleef, kwam op mijn bord. Dat is de realiteit achter het idee van zorg “dichtbij huis”.

Alsof dat nog niet genoeg is, stopt de impact daar niet. Mantelzorg kun je niet los zien van de rest van het leven. Werkgevers verwachten dat je na een paar dagen weer beschikbaar bent, alsof er niets veranderd is. De combinatie van intensieve zorg, gebroken nachten en verantwoordelijkheid over leven en gezondheid laat zich niet simpelweg inpassen naast een baan. Jarenlang heb ik dat geprobeerd vol te houden. Niet omdat het ging, maar omdat er geen alternatief was.

En daar wringt het

Het zorgsysteem kampt met grote personeelstekorten. Die verdwijnen niet door zorg anders te organiseren. Er komen niet ineens extra verpleegkundigen of verzorgenden bij omdat we zorg “slimmer” inrichten. Wat er feitelijk gebeurt, is dat een groot deel van die zorg verschuift naar mantelzorgers: een groep die nu al onder druk staat.

In dat licht is de vraag onvermijdelijk: als we spreken over “de juiste zorg op de juiste plek”, hebben we dan ook nagedacht over de mensen die die zorg thuis mogelijk moeten maken?

Zolang mantelzorgers impliciet worden gezien als vangnet, blijft het systeem leunen op mensen die zelf al overbelast zijn. Zorg dichter bij huis klinkt menselijk en logisch. Maar zonder structurele ondersteuning en erkenning dreigt het vooral neer te komen op: zorg nog dichter bij de mantelzorger.

En dat is een prijs die (ook hier weer), te weinig zichtbaar wordt gemaakt.