‘Meer eigen verantwoordelijkheid’

‘Meer eigen verantwoordelijkheid’ is al 20 jaar de vaste mantra van de overheid. We moesten in Nederland gaan participeren. Dit was zowel een politieke ideologie als een bezuinigingsoperatie omdat de kosten van de verzorgingsstaat de pan uit rezen. Steeds meer taken werden overgedragen aan de individuele burger zodat de overheid zich meer en meer kon terugtrekken.

Als er al een groep is die gevolg heeft gegeven aan die oproep om ‘meer eigen verantwoordelijkheid’ te nemen, dan zijn het de ruim 5 miljoen mantelzorgers wel. Velen zorgden de afgelopen jaren voor hun dierbaren tot ze er psychisch, fysiek of financieel aan onderdoor gingen. Heeft het deze groep brave burgers uiteindelijk nog iets opgeleverd? Zeker. Maar met name stank voor dank van de overheid en een bak ellende waar maar geen eind aan lijkt te komen.

Want na VWS ministers Ab Klink, Edith Schippers en Hugo de Jonge hebben we nu Conny Helder met haar WOZO en Ernst Kuiper met zijn IZA. Dramatische zorgwetten die, zodra ze worden ingevoerd, voor nog veel meer ellende gaan zorgen voor mensen in het verpleeghuis én thuis. Waar het op neerkomt? Laat ik het WOZO-programma eens kort uiteenzetten: die is er eigenlijk alleen maar op gebaseerd dat ouderen nóg langer thuis blijven wonen. En nog veel en veel ‘meer eigen verantwoordelijkheid’ nemen onder het mom dat zij daar zelf voor kiezen. (Zie je de bui al hangen? Daar kom ik later op terug.)

De toezichthouder op de zorgmarkten NZa heeft een tijdje terug berekend dat een bezuiniging van 2,2 miljard euro mogelijk zou zijn als alle verpleeghuisplekken die er nu zijn zouden worden omgezet na ‘extramurale’ (lees thuis) verpleegzorgplekken. In het kabinetsakkoord wordt gemikt op een bezuiniging van 1,2 miljard voor de hele operatie ‘scheiden wonen en zorg’. Je ziet dat de mantra ‘meer verantwoordelijkheid’ uiteindelijk maar om ding draait: geld!

Maar even een vraag. Wie denk jij dat het meest gedupeerd raakt door dit soort keiharde bezuinigingsmaatregelen? Precies: de mantelzorger van nu en die van in de toekomst! Want ‘meer verantwoordelijkheid’ voor ouderen in Nederland houdt in dat we nóg langer en harder moeten gaan mantelzorgen. Niet alleen thuis maar door gebrek aan personeel ook in het verpleeghuis. En zijn er geen mantelzorgers in beeld? Dan moeten ouderen elkaar onderling maar gaan verzorgen of er gaat digitale zorg toegepast worden. Je weet wel sensoren in incontinentiematerialen, zorgrobots die medicijnen ronddelen, bloempotten die je gezelschap houden en louter beeldbellen met de verzorgenden of huisarts, etc.

Om die transformatie te ondersteunen trekt het kabinet ruim 770 miljoen euro uit. Dus wel geld voor dit soort onmenselijke zorg maar geen geld voor behoud van zorgpersoneel. (Weet je nog hoe hard de coalitie de tweede kamer uitrende toen er gestemd moest worden over loonsverhoging voor zorgmedewerkers?) En wie worden hier uiteindelijk echt beter van? Niet de zorgintensieve ouderen en hun mantelzorgers. Niet de zorgmedewerkers thuis en in de verpleeghuizen. Nee, de marktpartijen! Want reken maar dat o.a. ICT-bedrijven, applicatie- en robotbouwers door de WOZO hun zakken flink gaan vullen de komende tijd.

Intussen wil het kabinet ook nog dat mensen steeds meer gaan werken om de krapteberoepen op te vullen. Hoe verhoudt zich dat in vredesnaam ten opzichte van mantelzorg? Want meer en zorgtaken betekent in de praktijk veelal minder in staat zijn tot betaald werken. Met alle gevolgen van dien. Weet je nog het verhaal van Eric Wirken? Van goed verdienende en hardwerkende burger naar een zwaar overbelaste mantelzorger onder bestaansminimum. Maar daar horen we het kabinet niet over. Ben je gek! De minder fijne ervaringsverhalen uit de praktijk lijkt hen weinig te boeien. Dat soort signalen zijn, zoals ooit aan mij gemeld door een ambtenaar van VWS, veel te negatief. Tja, dat past natuurlijk niet bij het ideale plaatje van de door hen omarmde participatiemaatschappij.

Tot slot: is het niet bizar dat jaarlijks onze zorgpremies oplopen maar dat we steeds minder professionele zorg kunnen inschakelen?  Alles zogenaamd onder het mom van ‘meer eigen verantwoordelijkheid’. Ik geloof er zo langzamerhand niet meer in. Voor mij staat participatiemaatschappij inmiddels echt voor verschraling van voorzieningen en de herintroductie van de klassenmaatschappij. Een samenleving waar zo’n beetje alle basisbehoeften zijn ‘vermarkt’ en waarin je voor een fatsoenlijke – niet rafelige – oude dag afhankelijk bent van (heel veel) centen of ‘participanten’. Horror, echt!