Mantelzorgbeleid moet radicaal anders

Nederland staat voor een ongemakkelijke waarheid die steeds moeilijker te negeren wordt.

Terwijl de overheid blijft inzetten op:

• langer thuis wonen;
• zelfredzaamheid;
• participatie;
• en zorg in de wijk;

neemt achter de voordeur de druk op mantelzorgers in rap tempo toe.

Niet een beetje. Structureel. En de gevolgen zijn veel groter dan alleen “drukte” of “het zwaar hebben”.

Uit ons meest recent verdiepende onderzoek onder 489 mantelzorgers blijkt dat mantelzorg inmiddels rechtstreeks ingrijpt op:

• inkomen;
• pensioen;
• werk;
• mentale gezondheid;
• nachtrust;
• bestaanszekerheid;
• en maatschappelijke participatie.

Dat maakt dit niet langer alleen een zorgvraagstuk. Dit is een maatschappelijke crisis die nog steeds te vaak wordt weggestopt achter woorden als: “naastenliefde” en “zorgen voor elkaar”.

Mantelzorgers staan permanent ‘aan’

De zwaarste belasting blijkt niet eens alleen in de zorgtaken zelf te zitten. Maar in het voortdurende karakter van mantelzorg.

75,1% van de respondenten zegt permanent “aan” te staan.

Daarnaast noemt een groot deel:

• emotionele uitputting;
• verlies van grip op het eigen leven;
• eenzaamheid;
• slecht slapen;
• uitzichtloosheid;
• en voortdurende verantwoordelijkheid.

Dat zijn geen kleine signalen meer. Dat zijn tekenen van structurele overbelasting. En toch blijven we in Nederland doen alsof mantelzorg vooral iets “moois” is.

De zorg verschuift. De schade verschuift mee.

Wat jarenlang binnen professionele systemen gebeurde, komt steeds vaker terecht bij gezinnen thuis.

Mantelzorgers regelen:

• verpleegkundige handelingen;
• administratie;
• medicatie;
• nachtelijke zorg;
• indicaties;
• vervoer;
• crisissituaties;
• coördinatie tussen instanties.

En ondertussen moeten zij vaak ook nog blijven werken. Maar dat lukt lang niet altijd meer.

Bijna de helft gaat financieel achteruit

41,7% van de respondenten geeft aan financieel achteruit te zijn gegaan door de combinatie van werk en zorg.

45,8% zegt minder te zijn gaan werken of zelfs helemaal te zijn gestopt.

Daarnaast noemt een grote groep:

• gemiste carrièrekansen;
• pensioenschade;
• inkomensverlies;
• en financiële afhankelijkheid.

Bij sommige mantelzorgers loopt het verlies op tot honderden of zelfs meer dan duizend euro per maand.

Tegelijkertijd moeten veel mantelzorgers extra kosten maken voor:

• vervoer;
• hulpmiddelen;
• aanpassingen;
• energie;
• en extra zorgsituaties thuis.

Dit schuurt steeds harder met het politieke verhaal dat mantelzorg “vrijwillig” zou zijn. Want hoe vrijwillig is iets nog wanneer er nauwelijks alternatieven overblijven?

Het systeem leunt op mensen die zelf uitgeput raken

Dat is misschien wel de meest pijnlijke conclusie uit het onderzoek.

Het huidige zorgsysteem draait steeds meer op mensen die zelf:

• slaap tekortkomen;
• psychisch uitgeput raken;
• financieel vastlopen;
• sociaal geïsoleerd raken;
• en hun eigen gezondheid opofferen.

Toch wordt ondersteuning nog steeds vaak beoordeeld op:

• hoeveel activiteiten er zijn;
• hoeveel folders zijn verspreid;
• hoeveel samenwerkingen bestaan;
• of hoeveel mensen “bereikt” zijn.

Maar nauwelijks op de vraag:
wordt de situatie thuis daadwerkelijk beter?

Mantelzorgers vragen helemaal niet om méér loketten

Dat beeld is ook opvallend helder in het onderzoek.

Mantelzorgers vragen niet om nóg meer losse voorzieningen of ingewikkelde systemen.

Ze vragen vooral om:

• tijdelijke overname van zorg;
• passende respijtzorg;
• praktische hulp;
• financiële compensatie;
• minder regeldruk;
• en iemand die hen daadwerkelijk de weg wijst.

Met andere woorden: geen papieren ondersteuning. Maar ondersteuning die merkbaar lucht geeft.

“Eigen kracht” kent grenzen

Jarenlang is beleid gebouwd op het idee dat mensen meer zelf moeten doen.

Maar dit onderzoek laat zien dat die grens bij veel mantelzorgers allang bereikt is.

Want hoe houdbaar blijft een systeem:

• wanneer mensen hun spaargeld moeten aanspreken om zorg vol te houden?
• wanneer mantelzorg leidt tot pensioenschade?
• wanneer werk moet worden opgegeven?
• wanneer gezinnen structureel overbelast raken?

Die vragen worden nog veel te weinig gesteld.

Mantelzorgbeleid moet radicaal anders

De belangrijkste conclusie uit het onderzoek is daarom misschien wel deze:

Mantelzorgbeleid moet stoppen met alleen kijken naar aanbod en veel meer gaan sturen op daadwerkelijk effect.

Niet:
“Hoeveel ondersteuning organiseren we?”

Maar:

• krijgen mantelzorgers tijd terug?
• ontstaat er meer rust?
• vermindert de mentale druk?
• blijft bestaanszekerheid overeind?
• kunnen mensen het daadwerkelijk volhouden?

Want zolang die vragen niet centraal staan, blijven we een systeem bouwen dat afhankelijk wordt van mensen die zelf langzaam omvallen.

En precies dát begint nu zichtbaar te worden.