Jong zijn en zorgen. Wie denkt aan jouw toekomst?

Als we in Nederland over mantelzorg praten, gaat het opvallend vaak over ouderen met dementie en hun volwassen kinderen die voor hen zorgen. Maar niet iedere zorgvrager is oud en niet iedereen die mantelzorg verleent, is volwassen.

Ook kinderen en jongeren kunnen ernstig ziek zijn, een beperking hebben of langdurig zorg nodig hebben. En er zijn jongeren die opgroeien met een zieke vader of moeder, of zorgen voor een broer of zus. Voor hen is mantelzorg geen onderwerp waar je pas later in je leven mee te maken krijgt. Het is onderdeel van hun jeugd.

Terwijl leeftijdsgenoten bezig zijn met school, vrienden, uitgaan en toekomstplannen, moeten jonge mantelzorgers ook rekening houden met wat er thuis gebeurt. Soms helpen ze met de dagelijkse zorg, soms nemen ze taken over in het huishouden of maken ze zich voortdurend zorgen. Veel jongeren vinden dat vanzelfsprekend. Het is hun gezin en ze doen wat nodig is.

Maar wat betekent dat voor hun eigen leven?

Uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau blijkt dat ongeveer een derde van de onderzochte jonge mantelzorgers zich matig tot ernstig belast voelt. Een kwart van de studerende jonge mantelzorgers geeft aan onvoldoende tijd te hebben voor schoolwerk. En veel jongeren herkennen zichzelf niet eens als mantelzorger.

Dat laatste vind ik veelzeggend. We verwachten dat mensen zelf ondersteuning zoeken, maar hoe moet een jongere dat doen als die niet eens weet dat de verantwoordelijkheden thuis onder mantelzorg vallen?

De problemen zijn vaak dezelfde als bij volwassen mantelzorgers: vermoeidheid, zorgen, te weinig hulp en verantwoordelijkheden die maar doorgaan. Alleen zijn de gevolgen voor jongeren anders. Zij moeten hun opleiding nog afronden, hun eerste stappen op de arbeidsmarkt zetten en hun eigen leven opbouwen.

En daar schiet de aandacht voor jonge mantelzorgers wat mij betreft tekort. Begrip van een docent is fijn, net als een gesprek met iemand die luistert. Maar daarmee wordt de zorg thuis niet overgenomen. Daarvoor is echte, praktische ondersteuning nodig, zodat een jongere niet steeds zijn eigen plannen hoeft aan te passen aan wat thuis ontbreekt.

In ons nieuwe Mantelzorgelijk Manifest stellen we dat ondersteuning pas werkt als mensen daardoor daadwerkelijk worden ontlast. Dat geldt net zo goed voor jongeren. Ook zij moeten kunnen rekenen op passende hulp en de ruimte om hun eigen toekomst vorm te geven.

Ik vind dat we daarom anders moeten kijken naar jonge mantelzorgers. Niet alleen vragen hoeveel zij thuis helpen, maar vooral wat die verantwoordelijkheid met hun leven doet. En vervolgens zorgen dat ondersteuning ook werkelijk verschil maakt.

Want jonge mantelzorgers hoeven niet te kiezen tussen zorgen voor iemand van wie ze houden en het opbouwen van hun eigen toekomst.

Hun jeugd en toekomst mogen niet de prijs zijn die ze betalen omdat de zorg voor een ander anders niet rondkomt.