Het verschil tussen rouw bij dood en rouw bij leven

Ik kreeg laatst een vraag of ik kon uitleggen wat voor mijn gevoel het verschil is tussen rouw bij dood en rouw bij leven. Helaas heb ik beide tegelijkertijd meegemaakt dus je zou denken dat ik het verschil zo zou kunnen benoemen.  Niet dus, hartstikke moeilijk! Ik kan je wel vertellen dat beide behoorlijk heftig zijn. En ik weet inmiddels dat twee soorten rouw tegelijkertijd enorm rauw voelt, dat ik in de afgelopen 8 jaar veel gevoelens noodgedwongen heb moeten wegdrukken en dat ik er nog steeds niet klaar mee ben. Maar dat gevoel en de verschillen kan ik echt niet in een paar woorden uitleggen. Toch ga ik een poging wagen:

Gevoel van verlies

Iedereen kent het gevoel van verlies en zal vroeg of laat met een vorm van rouw te maken krijgen. Rouw is namelijk niet alleen gerelateerd aan een overlijden maar aan allerlei verlieservaringen op alle denkbare levensgebieden. Rouw is afscheid nemen na een ingrijpend verlies. Denk bijvoorbeeld in relaties, gezondheid, werk, toekomstperspectief, inkomen, onafhankelijkheid, vertrouwen in je lijf maar ook bij intimiteit, sociale contacten en dikke vriendschappen. De meeste weten dus wel hoe verlies voelt en hoe verdrietig en zorgelijk het kan maken.

Rouw bij dood

Wanneer je iemand verliest die belangrijk voor je is, dan verandert er iets in je leven. De wereld ziet er anders uit, niets lijkt meer hetzelfde. Ik weet nog dat ik op weg naar mijn net overleden moeder aan de telefoon tegen een vriendin uitriep: “Vanaf nu zal niets meer hetzelfde zijn !”. Zo is het ook echt wat mij betreft. Nu ik dit opschrijf moet ik denken aan een liedje van Karin Bloemen: Geen kind meer 

De dag waarop je moeder sterft, de dag die al je dagen
Van dan af aan wat grijzer verft al hou je niks te klagen
Je hebt je goede vrienden nog, die staan je ook dichtbij
En als je soms een minnaar zoekt dan staan ze in de rij
Maar niemand zal meer weten hoe je met je pop kon spelen
En niemand zal nog ooit je vroegste vroeger met je delen
De dag waarna je nooit meer kwetsbaar wezen kunt en klein
De dag waarna je nooit meer kind zult zijn

Maar ook prioriteiten verschuiven. Wat eerst belangrijk was, wordt dan ineens van ondergeschikt belang. Dat is een schokkende ervaring omdat het meestal ook betekent dat je niet meer op dezelfde golflengte zit als de mensen om je heen. Ik was bijv. binnen mijn vriendengroep de eerste die een ouder verloor. Ik voelde me destijds vaak een buitenbeetje en kon mijn gevoel ook niet echt met hen delen. Niet over de dood en het gemis van mijn moeder maar ook niet over wat er met mijn vader gebeurde en de steeds zwaardere zorg voor hem. Ik veranderde, mijn leven veranderde en mijn vriendengroep veranderde mee. (Ik viel achteraf gezien van het ene verlies in het andere.)

Rouwen na overlijden kun je zien als het proces van iemand om zich aan te passen aan die totaal veranderde situatie. Ik moest m’n leven opnieuw afstemmen, mijn moeder was immers voorgoed weg. Maar door de Alzheimer en de zorg voor mijn vader kom ik daar eigenlijk nu pas echt aan toe. Ik rouw nu om het verlies van hen beide. Ik rouw om iets wat was maar nooit meer terugkomt. Definitief zonder ouders. Ouderloos. Ik vind het nog steeds zo énorm bizar!

Rouw bij leven

Bij alle vormen van dementie maar ook bij Niet Aangeboren Hersenletsel of de geboorte van een kind met een beperking gaat het om levend verlies; verlies dat steeds weer opnieuw opflakkert tijdens het verdere leven. Dit is denk ik het grote verschil met rouw bij overlijden. Levend verlies is anticiperend verlies; verlies dat nog komen gaat. Er zijn steeds momenten dat je je realiseert dat er opnieuw verlies zal zijn.

Bijvoorbeeld destijds de bruiloft van mijn broer; hoe moesten we dat doen? Mijn vader was bij ons allemaal ceremoniemeester en regelde alles. Die rol pakte hij vol overgave en met plezier. Dat kon bij het huwelijk bij mijn broer niet meer. Bij welk deel van de bruiloft kon papa überhaupt nog zijn en wat doet dat met hem – als vader van de bruidegom – dat hij nu niet overal bij aanwezig kan zijn?

Of bij dat jongere stel waar de ene partner een ongeluk krijgt en hersenschade oploopt: Wat als er door die situatie geen kinderen geboren worden en er straks ook geen kleinkinderen zijn. Hoe deal je met het feit dat al je vrienden eerst ouder en daarna grootouder worden?

Of de enorme zorgen over waar je kind met een beperking straks moet gaan wonen? Hoe moet het later met de zorg als je als zorgouders ouder wordt en zelf de nodige beperkingen krijgt? Wie zorgt dan voor je kind? Wie zorgt er voor jou?

Dit soort verlies hangt bij iedereen die hier mee te maken krijgt als een donkere wolk boven het leven. Het kan zich elk moment weer aandienen. Er komt geen eind aan. Een groot verschil met rouw na overlijden.

Documentaires over verlies en rouw

Niet in een paar woorden maar hopelijk heb ik wel duidelijk verschil kunnen benoemen. Wil je meer over dit onderwerp weten? Bekijk dan deze documentaires eens. Zij geven alle emoties en verschillen op een geweldige en ontroerende manier weer:

• Een mooie documentaire over rouw na overlijden is: Ik rouw van jou van Nellie Benner. Nellie is pas 28 als haar moeder plotseling overlijdt. Terwijl verdriet met volle kracht haar leven in dendert lijkt het alsof iedereen van haar verwacht dat ze weet hoe ze moet rouwen. Maar hoe doe je dat, rouwen? Heel herkenbaar voor mij. Want dan kom je erachter dat er geen handleiding bestaat en dat ieder het op zijn eigen wijze doet.
• Een indringende documentaire die laat zien hoe rouw bij leven gaat is WEI, van filmmaker Ruud Lenssen. Ruud volgt zijn vader Jac nadat hij de diagnose dementie heeft gekregen. Terwijl Jac vasthoudt aan zijn idyllische wei, worstelt moeder Ria met haar rol als mantelzorger, een veranderende partner en een leven dat zij stukje bij beetje van hem moet overnemen. Ondertussen komt een onvermijdelijk afscheid steeds dichterbij.