Gemeenten teren op mantelzorg – noemen het maatwerk

Het begint altijd vriendelijk.

“We moeten meer naar elkaar omkijken.”
“Eerst het sociale netwerk aanspreken.”
“We leveren maatwerk.”

Klinkt warm, zorgvuldig en mensgericht. Tot je leest wat echt het uiteindelijke doel is… want dat heb ik eens uit zitten pluizen. In een gemeentelijk verslag staat letterlijk dat maatwerkondersteuning met de tijd kan verminderen, want mens en samenleving worden versterkt. Lees die zin nog eens. Ondersteuning kan verminderen omdat de samenleving sterker wordt. Dat is geen neutrale constatering, dat is een ingebouwd afbouwmodel.

Meer vragen, minder bieden

In de Gemeente Altena wil men meer inzet van mantelzorgers en vrijwilligers. Door personeelstekorten moet het sociale netwerk nadrukkelijker worden aangesproken. Maar tegelijkertijd is respijtzorg moeilijk vindbaar, moeten mantelzorgers voor lotgenotencontact uitwijken naar andere steden en staat professionele ondersteuning onder druk.

Dus terwijl gemeenten méér vragen van inwoners, is de basis niet op orde. Dat heet dan “versterken van de sociale basis”. Maar als die basis al kraakt, noem je dat geen versterking. Dat is overbelasting! AD →  Meer inzet van Mantelzorg

Voorwaardelijke hulp

Net als in meerdere gemeenten moeten ouderen in Almelo die huishoudelijke hulp aanvragen eerst deelnemen aan het programma Powerful Ageing. Drie maanden trainen, daarna volgt herbeoordeling. Wie niet meedoet, krijgt geen hulp. De wethouder noemt het “bewezen effectief” maar ook hier ligt dezelfde beleidslogica onder het oppervlak.

Ondersteuning kan verminderen, omdat “mens en samenleving worden versterkt.” Dat betekent in de praktijk: eerst trainen, dan toetsen en dan mogelijk minder hulpvraag. Het uitgangspunt is dat mensen sterker worden en dus minder ondersteuning nodig hebben. Maar wat als iemand niet sterker wordt? Wat als het ziektebeeld geen trainingsachterstand is, maar een chronische beperking?  Wat als vermoeidheid geen motivatieprobleem is, maar realiteit?

Dan verandert maatwerk in een traject met een ingebouwde afbouw. Kwetsbaarheid is geen tijdelijk defect dat je met een trainingsprogramma oplost. (bron) Seniorenjournaal

De Wmo

Wat in deze discussies opvallend weinig wordt benoemd, is dat gemeenten geen vrijblijvende rol hebben.  De Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 verplicht gemeenten om inwoners te ondersteunen wanneer zij door beperkingen niet zelfstandig kunnen functioneren. Dat heet de compensatieplicht.  Concreet betekent dit: Als eigen kracht, gebruikelijke hulp en netwerk niet toereikend zijn, moet de gemeente zorgen voor een passende maatwerkvoorziening.

Wanneer noodzakelijke hulp afhankelijk wordt gemaakt van deelname aan een programma, schuurt dat met de kern van die zorgplicht. En wie vangt het gat op? Het antwoord is telkens hetzelfde: de mantelzorger.

• Als huishoudelijke hulp uitblijft, moet iemand het overnemen.
• Als respijtzorg ontbreekt, moet iemand dóór.
• Als professionele zorg niet kan worden gewaarborgd, schuift de verantwoordelijkheid vanzelf naar huis.

In mijn eigen jarenlange mantelzorg voor mijn vader heb ik nooit om extra hulp gevraagd. Niet één keer. Ik regelde het, paste me aan en ving het op. Tot de laatste twee jaren, de thuiszorg kon de zorg niet meer waarborgen. Continuïteit verdween, de zorg werd zwaarder en de nachten steeds korter. Juist in die periode konden zowel de zorgorganisatie als de gemeente niets voor mij betekenen. Dat breekt iets: niet alleen je energie, maar ook je vertrouwen.

“Maatwerk” suggereert afstemming op de persoon. Maar als ondersteuning volgens beleid in de tijd mag verminderen, dan is de uitkomst al vooraf begrensd. Dan is maatwerk geen open belofte, dan is het tijdelijke ondersteuning met ingebouwde krimp.

Gemeenten kunnen niet tegelijk: meer inzet van mantelzorg verwachten, professionele zorg afschalen, ondersteunende voorzieningen onder druk zetten, hulp voorwaardelijk maken en zich blijven beroepen op zorgplicht.

De harde waarheid

Mantelzorg is geen beleidsinstrument. Het is liefde, loyaliteit, verantwoordelijkheid en steeds vaker ook noodzaak. Maar loyaliteit is geen onuitputtelijke bron en kracht is eindig. De rek is er een keer uit. De samenleving wordt niet sterker door ondersteuning af te bouwen, ze wordt sterker door degenen die haar dragen overeind te houden.

De Wmo is geen suggestie, zorgplicht is geen marketingterm, maatwerk is geen synoniem voor vermindering. En mantelzorgers zijn geen sluitpost. Want als zij massaal besluiten dat het er niet allemaal nog wel bij kan, dan stort het hele bouwwerk in.

En dan is het te laat om te zeggen dat we beter naar elkaar hadden moeten omkijken….