Dagbesteding – Hoe Wmo-cliënten tussen wal en schip vallen

We krijgen steeds meer signalen vanuit onze achterban. Losse verhalen misschien, maar samen vormen ze een patroon dat we niet langer kunnen wegwuiven. Een patroon waarin zorg steeds minder draait om mensen, en steeds meer om geld, indicaties en gemak.

Een mantelzorger deelde onlangs haar verhaal met ons. Haar moeder ging via de Wmo naar de dagbesteding. Een plek van structuur, ontmoeting en ontlasting voor zowel cliënt als mantelzorger. Totdat er ineens een brief kwam: moeder moest vertrekken. Het contract met de aanbieder werd niet verlengd.

De eerste uitleg klonk aannemelijk: personeelstekort, te weinig cliënten. Maar al snel bleek dat niet de echte reden. Mensen met een Wmo-indicatie moesten weg. Had je een Wlz-indicatie? Dan mocht je blijven.

En daar begint het echte probleem

Een Wlz-indicatie levert geld op. Hoe zwaarder de indicatie, hoe aantrekkelijker de cliënt. Zorgaanbieders ontkennen het misschien, maar de praktijk laat iets anders zien: cliënten worden geselecteerd op “rendabiliteit”. Zorg verandert zo langzaam maar zeker in een verdienmodel.

Maar laten we niet doen alsof alleen zorgaanbieders hier verantwoordelijk zijn, gemeenten spelen hierin een minstens zo grote rol.

Juist gemeenten zijn verantwoordelijk voor de Wmo. Juist zij zouden moeten waken over toegankelijkheid, maatwerk en preventie. Toch zien we steeds vaker dat Wmo-indicaties moeilijker worden afgegeven, of helemaal niet meer. Onder het mom van “het eenvoudiger maken”, “eigen kracht” of “lichtere oplossingen”.

Wat er in de praktijk gebeurt, is iets anders. Mensen die nog geen Wlz hebben, vallen tussen wal en schip. Geen indicatie betekent geen passende dagbesteding buitenshuis. Geen dagbesteding betekent meer druk thuis. En wie vangt dat op? Precies: de mantelzorger.

Die moet het maar even oplossen. Nog een dag extra zorgen, nog een dag minder werken en nog minder ademruimte. Preventie, waar de Wmo ook ooit voor bedoeld was, verdwijnt zo volledig uit beeld.

En dan volgt de ironie: doordat ondersteuning wordt onthouden, verslechtert de situatie sneller. De zorgvraag wordt zwaarder. En uiteindelijk is een Wlz-indicatie alsnog onvermijdelijk. Niet eenvoudiger, niet goedkoper. Niet menselijker…

In het verhaal dat wij ontvingen, liep het goed af. Dankzij een vasthoudende en kundige casemanager werd alsnog een Wlz-indicatie geregeld en kon moeder blijven. Maar dat mag geen voorwaarde zijn om passende zorg te behouden. Zorg mag niet afhangen van hoe mondig je bent, hoeveel energie je nog hebt en of je toevallig de juiste professional treft.

De signalen stapelen zich op

• Zorgaanbieders die liever Wlz-cliënten zien.
• Gemeenten die steeds strenger indiceren.
• En mantelzorgers die structureel de rekening betalen.

Dat vraagt om eerlijkheid van aanbieders en van gemeenten. Zeg wat er speelt, waar keuzes op gebaseerd zijn. En durf de vraag te stellen die nu te vaak wordt vermeden:

Voor wie is dagbesteding straks nog toegankelijk?

Want als zorg alleen nog beschikbaar is voor wie past binnen het verdienmodel, dan verliezen we iets fundamenteels. Niet alleen voor cliënten, maar ook voor mantelzorgers en uiteindelijk voor de samenleving als geheel.

Blijf deze verhalen delen. Het zijn geen incidenten meer, het zijn signalen. En die moeten we naar buiten brengen om mensen bewust te maken wat er zoal allemaal speelt.