Tijd voor een mantelzorgbeweging

Nederland gaat de komende jaren steeds meer leunen op wat mensen zelf en met hun omgeving kunnen opvangen. Mensen wonen langer thuis en zorg wordt vaker dichtbij georganiseerd. In de VWS-begroting 2027 wordt nadrukkelijk ingezet op ondersteuning die aansluit bij wat mensen samen met naasten en hun omgeving kunnen doen. Tegelijkertijd kan het personeelstekort in zorg en welzijn in 2035 oplopen tot bijna 301.000 werkenden. Ook neemt de verhouding af tussen mensen die mantelzorg kunnen geven en mensen die zorg nodig hebben.

Dat maakt een vraag steeds urgenter: hoeveel mogen we eigenlijk van mantelzorgers verwachten?

Zorgen voor iemand van wie je houdt is voor veel mensen vanzelfsprekend. Maar vrijwillig zorgen is iets anders dan steeds meer moeten opvangen omdat professionele zorg schaars, moeilijk bereikbaar of duurder wordt. Wanneer het zorgstelsel steeds afhankelijker wordt van partners, kinderen, ouders, familieleden en vrienden, moeten we daarom niet alleen praten over ondersteuning. We moeten ook praten over grenzen, positie en zeggenschap.

Ondersteuning is niet genoeg

Het ministerie van VWS legt op dit moment de laatste hand aan een nieuwe Mantelzorgagenda 2027-2030. Daarin worden het voorkomen van overbelasting, respijtzorg en het combineren van werk en mantelzorg expliciet genoemd. Ook moet de agenda uitwerking geven aan het SER-advies over mantelzorg en werk.

Dat is belangrijk. Maar de vraag is uiteindelijk niet hoeveel plannen, programma’s of overlegtafels er komen. De vraag is: wat merkt de mantelzorger ervan?

Rond de nieuwe afspraken wordt gesproken over een landelijk ondersteuningsprogramma voor gemeenten en regio’s. In de beschikbare stukken staat dat dit programma er komt onder voorbehoud van financiering. In die begroting is daarvoor geen afzonderlijke, herkenbare mantelzorgpost opgenomen. Wel is geld gereserveerd voor bredere programma’s rond wijken, buurten en zorgzame gemeenschappen.

Wij willen daarom weten waar middelen voor mantelzorg uiteindelijk terechtkomen, wie bepaalt hoe ze worden besteed en welke concrete verbetering daarvoor bij mantelzorgers moet worden bereikt.

Want ondertussen verandert er méér. Zorg wordt vaker thuis georganiseerd en er wordt sterker ingezet op informele zorg en sociale netwerken. Als professionele ondersteuning afneemt of moeilijker toegankelijk wordt, verdwijnt de zorgvraag niet. Het risico bestaat dan dat een groter deel vanzelf bij naasten terechtkomt.

En die rekening zie je nauwelijks terug in een zorgbegroting: de uren die iemand extra zorgt, minder gaat werken, inkomen verliest, pensioen misloopt of uiteindelijk zelf uitvalt.

Wij zien dagelijks wat er misgaat

Bij Mantelzorgelijk hoeven we niet lang te zoeken naar de gevolgen. Onder onze berichten staan dagelijks verhalen van mensen die vastlopen bij gemeenten, zorgaanbieders, verzekeraars en andere instanties. Mensen die lang wachten, van loket naar loket worden gestuurd of simpelweg niet meer weten hoe ze het moeten volhouden.

Sommige reacties zijn boos of verdrietig. Andere zijn ronduit radeloos.

Daarom verzamelen we deze signalen nu structureel. Niet om zoveel mogelijk schrijnende verhalen bij elkaar te zetten, maar om patronen zichtbaar te maken. Als tientallen of honderden mensen onafhankelijk van elkaar tegen hetzelfde probleem aanlopen, moeten we onderzoeken of we nog over incidenten praten of over een systeemprobleem.

Die signalen willen we verbinden aan onze onderzoeken en aan wat er in beleid wordt beloofd.

Van netwerk naar beweging

Mantelzorgelijk heeft inmiddels een groot en groeiend netwerk. Duizenden mensen lezen onze nieuwsbrief, volgen onze kanalen, reageren op onze berichten en doen mee aan onderzoek.

Maar bereik alleen is niet hetzelfde als een georganiseerde achterban.

Daarom willen we een volgende stap zetten: van ons netwerk een landelijke mantelzorgbeweging maken.

Geen nieuwe vereniging en vooral geen ingewikkelde, bureaucratische organisatie. Wel een beweging van mensen die vinden dat mantelzorgers een sterkere gezamenlijke stem nodig hebben. Iedereen die dat onderschrijft, moet zich kunnen aansluiten en mee kunnen bepalen welke onderwerpen op tafel komen.

Mantelzorg is niet gratis. Ze kost tijd, inkomen, energie en soms gezondheid. Juist daarom is deelname aan de beweging wél gratis. Wie onze onafhankelijke belangenbehartiging daarnaast financieel wil steunen, kan Vriend van Mantelzorgelijk worden voor €10 per jaar. Steunen mag; meedoen hangt nooit af van wat iemand kan betalen.

We willen vervolgens ook niet vóór mantelzorgers bepalen waar die beweging voor moet staan. De signalen uit de praktijk, onze onderzoeken én de mensen die zich aansluiten moeten samen bepalen welke onderwerpen prioriteit krijgen.

Een eigen stem aan tafel

Dat betekent niet dat we tegenover de overheid willen staan. We willen samenwerken met VWS, gemeenten en andere organisaties wanneer dat daadwerkelijk iets oplevert voor mantelzorgers.

Maar samenwerking vraagt ook om onafhankelijkheid.

Wij willen kunnen blijven zeggen wanneer beleid niet werkt. En we willen uiteindelijk niet alleen aan tafel zitten omdat Mantelzorgelijk wordt uitgenodigd, maar omdat achter ons aantoonbaar duizenden mantelzorgers staan.

Want als Nederland steeds meer op mantelzorgers rekent, dan mogen mantelzorgers ook meer invloed krijgen op de voorwaarden waaronder zij die zorg geven.

Het netwerk is er al jaren. Nu maken we er een beweging van.

Binnenkort kan iedereen zich aansluiten bij onze mantelzorg beweging. Deelname is geheel gratis, omdat geld nooit mag bepalen wiens stem meetelt. Als Nederland steeds meer van mantelzorgers vraagt, wordt het tijd dat mantelzorgers gezamenlijk bepalen waar hun grens ligt en wat er tegenover die inzet moet staan.

Mantelzorgelijk beweegt, want wie zorgt, verdient zeggenschap.

Wij zijn er klaar voor. Jullie ook?