Solidariteit bereik je juist wel door mantelzorgers te betalen!

Afgelopen week publiceerde de Raad van Volksgezondheid en Samenleving (RVS) een advies over ons Zorgstelsel genaamd ‘Met de stroom mee’. De Raad is van mening dat ons stelsel meer solidair moet worden en noemt in hun rapport een lijst maatregelen, uiteenlopend van het betalen van mantelzorgers en het vergoeden van tandartszorg in het basispakket tot het beperken van concurrentie in de eerste lijn en het verhogen van inkomensafhankelijke bijdragen. Via onze socials hebben we daar dezelfde dag op gereageerd. Wij waren trouwens niet de enige..

Op 22 juni reageerden Marcel Canoy en Xander Koolman, beide hoogleraar gezondheidseconomie aan de VU, ook op het advies met een opiniestuk in NRC met de titel: ‘Solidariteit bereik je niet door mantelzorgers te betalen.’ Een prima artikel waar ik me best in kon vinden maar de titel triggerde mij énorm. En dat werd niet minder toen ik het deel over betaalde mantelzorg las:

‘Het betalen van mantelzorgers is ook al een losse flodder. Weliswaar is het heel belangrijk om mantelzorgers te belonen en te ondersteunen, maar betaling leidt tot dezelfde bureaucratische nachtmerrie als bij de PGB en maakt een dienst die uit liefde is geboren tot een financiële transactie.’ Ik werd boos en verdrietig tegelijk van die zin. Want als je het hebt over mantelzorg en dat een dienst uit liefde noemt, dan moet ik toch echt iets van me laten horen.

Ten eerste is mantelzorg geen dienst maar een daad uit liefde! Een vorm van zorg die onbetaald wordt aangeboden door familieleden, vrienden, buren of andere informele (en dus gratis!) zorgers aan een persoon die extra hulp nodig heeft vanwege ouderdom, ziekte of beperking. Zij leveren onbetaald gebruikelijke zorg zoals boodschappen doen, koken, helpen met de administratie, wassen en strijken, helpen bij persoonlijke verzorging, helpen bij het innemen van medicatie en het geven van emotionele steun. Daden uit liefde waar echt hélemaal niets mis mee is.

Anders is het als beleid door personeelstekorten en allerlei andere problemen in de professionele zorg gewijzigd wordt en de overheid daarbij volledig gaat inzetten op mantelzorgers, in plaats van professionele, betaalde zorgers. Daar hoef je, ook als wetenschapper, echt alleen maar de meest recente zorgplannen Wozo, Gala en IZA op na te lezen: een gezonde sociale basis, nog langer thuis wonen, verpleeghuisplekken thuis met nóg minder professionele zorg.

Daar voelen mantelzorgers inmiddels al volop de consequenties van. Minder zorgprofessionals betekent voor hen immers meer taken die opgepakt moeten worden. Zelfs medische. En als je meer zorgtaken krijgt, gaat dat in heel veel gevallen ten koste van eigen leven, gezin en in het geval van het opiniestuk van de twee wetenschappers heel belangrijk: werk en inkomen.

Denkt men nou werkelijk nog steeds dat mantelzorgers allemaal 70plussers zijn? Dan heb ik nieuws: De grootste groep mantelzorgers van nu zijn namelijk niet gepensioneerd maar zij geven die zorg naast een betaalde baan. Minder werk betekent voor hen dus gewoon een inkomensval. En dat in een tijd van dikke inflatie? Ga er maar aanstaan! Een compensatie om dat leed te verzachten lijkt me dus beslist geen losse flodder maar bittere noodzaak. Er zijn immers al genoeg mensen in dit land die in armoede leven.

En hoewel veel mensen dat nu denken, krijgt niet elke zorgvrager een PGB waaruit men de mantelzorger uren kan uitbetalen. Sterker nog, er wordt tegenwoordig een enorm ontmoedigingsbeleid gevoerd als het om PGB’s gaat. Liever biedt men zorg in natura aan. De reden? In veel gevallen om de zorgvrager te behoeden van bureaucratische shit. Maar mag dat een reden zijn om mantelzorgers dan maar helemaal niet uit te betalen, zoals de twee heren betogen in hun opinieartikel? Wat een onzin! Als mantelzorg ten koste van inkomen gaat zou het toch veel logischer zijn om een soort van ww uitkering voor mantelzorgers op te tuigen?

Maar er is nog iets dat me mateloos aan die zin van Canooy en Koolman irriteert. Net als de overheid zien zij mantelzorg dus blijkbaar als iets heel vanzelfsprekends en vinden zij het allemaal heel normaal dat je ten koste van alles zorg aan een dierbare verleent. En dan ook nog gratis én in plaats van betaalde diensten van zorgprofessionals. Je leest het goed, in plaats van. Ik lees de laatste tijd iets te vaak naar mijn zin teksten in de trant van: ‘Mantelzorg moet de professionele zorgdruk verlichten.’

Allemaal prima maar dat kan echt niet meer ‘om niet’. Niemand werkt immers voor niets. Beleidsmakers bij de overheid niet, wetenschappers niet, werkgevers niet, zorg-professionals niet en hun vervangers (lees mantelzorgers) dus ook niet. Niet als het om ongebruikelijke zorg gaat waar mantelzorgers cursussen en workshops voor moeten gaan volgen en waardoor ze medisch leren handelen om nóg meer te kunnen zorgen. Daar ligt wat mij betreft de absolute grens.

Solidariteit bereik je volgens mij dus juist wel als je mantelzorgers uitbetaald. Zeker op het moment dat hun eigen werk en inkomen in het gedrang komen. Want wat staat ons in de toekomst te gebeuren als mantelzorgers massaal kiezen voor dat noodzakelijke inkomen en niet meer voor die steeds zwaardere zorg voor een dierbare omdat ze door gevoerd beleid te maken krijgen met armoede en sociaal verval? En dan heb ik het nog niet eens over alle directe gevolgen voor hun gezinnen, hun werkgevers en uiteindelijk de hele maatschappij. Daar hoor ik tot op heden nog bijna niemand over. Opmerkelijk en ook best zorgelijk als je mij vraagt.