Respijtzorg: het is er — maar voor wie werkt het eigenlijk?

We horen het vaak.

“Respijtzorg is er gewoon.”
“Daar maakt bijna niemand gebruik van.”
“Het aanbod ligt klaar.”

En dus lijkt de conclusie logisch:
mantelzorgers maken er geen gebruik van.

Maar wat als dat niet het probleem is?

Wat is respijtzorg eigenlijk?

Respijtzorg wordt vaak gezien als iets losstaands.
Een voorziening op zichzelf.

Maar in werkelijkheid is het veel breder.

Respijtzorg is alles wat tijdelijk zorg overneemt van de mantelzorger.

Dat kan zijn:

• thuiszorg
• dagbesteding
• logeerzorg of kortdurend verblijf
• inzet van vrijwilligers
• of andere vormen van overname van zorg

–> Alles wat de zorg (even) uit handen neemt, is in feite respijtzorg.

Het frame: het is er, dus het zal wel werken

Omdat deze vormen bestaan,
ontstaat het beeld dat respijtzorg beschikbaar is.

En als het weinig gebruikt wordt,
dan ligt dat zogenaamd aan:

• onbekendheid
• drempels
• of de mantelzorger zelf

Maar dat is te makkelijk.

Want het gaat niet om de vraag óf het er is.
Het gaat om de vraag: werkt het?

Tijdelijk versus structureel

Hier zit de kern van het probleem.

Respijtzorg is vrijwel altijd:
–> tijdelijk
–> beperkt
–> momentgebonden

Terwijl mantelzorg vaak is:
–> structureel
–> intensief
–> langdurig

Denk aan:

• 24/7 zorg
• gecombineerd met werk
• en vaak ook een gezin

–> Dan weegt een paar uur, een dag, of een korte periode
niet op tegen de continue belasting.

Tijdelijke ontlasting weegt niet op tegen structurele zorg.

Waarom het niet gebruikt wordt

Niet omdat mantelzorgers het niet willen.

Maar omdat het vaak niet past.

We horen het continu:

• Het sluit niet aan op de zorgvraag
• Het moment klopt niet
• Degene die zorg ontvangt wil niet meewerken
• Het kost meer energie om te regelen dan het oplevert
• Of het is simpelweg niet beschikbaar wanneer het nodig is

–> En dan maak je er geen gebruik van.

Een oplossing op papier

Respijtzorg wordt vaak gepresenteerd als dé manier om mantelzorgers te ontlasten.

Maar ontlasting betekent:
dat de druk daadwerkelijk afneemt.

En dat gebeurt niet als:

• de zorg daarna gewoon doorgaat
• de verantwoordelijkheid blijft
• en de ondersteuning tijdelijk en beperkt is

–> Dan is het niet passend.

Het verkeerde signaal

Als respijtzorg weinig gebruikt wordt,
wordt vaak gezegd:

“De vraag blijft achter.”

Maar misschien is de vraag er wel degelijk.
Alleen niet naar dit aanbod.

–> Niet-passend aanbod creëert geen gebruik.

Wat betekent passende respijtzorg dan wél?

Passend betekent:

• flexibel inzetbaar
• aansluitend op de situatie
• beschikbaar op het moment dat het nodig is
• en voldoende om echt te ontlasten

Niet:

• versnipperd
• tijdelijk zonder vervolg
• of ingericht vanuit het systeem

Tot slot

Respijtzorg is er.

Maar zolang het niet aansluit op de werkelijkheid van mantelzorgers,
blijft het een oplossing op papier.

Misschien moeten we stoppen met kijken naar gebruik.
En beginnen met kijken naar effect.

Want als ondersteuning niet werkt,
wordt die simpelweg niet gebruikt.