Passende zorg: waar is dit kabinet mee bezig?

Gistermiddag las je het verhaal van Anke. Wat zij beschrijft is geen uitzondering. Het is precies de realiteit waar het nieuwe beleid op leunt.

Het nieuwe beleid rond passende zorg van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft grote gevolgen voor mantelzorgers in Nederland. Minder zorg vanuit het systeem betekent meer druk op gezinnen en een groter risico op overbelasting, uitval en inkomensverlies.

Met afgrijzen las ik de beleidsbrief. “Passende zorg” wordt de norm. Alleen zorg die nog zinvol en doelmatig is, blijft over. Dat klinkt verstandig, maar laten we eerlijk zijn: dit is geen neutrale kwaliteitsslag. Dit is het afbouwen van zorg, verpakt in beleidstaal. Uiterst zorgelijk, als je mij vraagt.

Minder behandelen, minder overnemen en meer nadruk op zelfredzaamheid en het netwerk zijn geen losse keuzes. Het is één lijn. Zorg wordt teruggetrokken uit het systeem en doorgeschoven naar mensen thuis. Dat netwerk waar steeds naar wordt verwezen, heeft een naam: mantelzorgers.

Wat uit het systeem verdwijnt, verdwijnt niet. Het verschuift. Huishoudelijke hulp wordt geen voorziening meer, maar een extra taak. Zorg wordt geen recht meer, maar onbetaald werk. Kosten verdwijnen niet, maar komen bij gezinnen terecht. Tijd komt er niet bij, maar wordt verder opgerekt.

Dit is geen bijeffect. Dit is beleid.

De gevolgen zijn voorspelbaar. Meer onbetaalde zorg. Meer taken. Meer druk. Meer overbelasting. Meer mensen die uitvallen. Minder inkomen. Meer ziekte. Meer mensen die het niet meer volhouden.

En precies daar wordt het fundamenteel.

Mantelzorg is geen plicht. Niemand is verplicht om zorg te leveren als dat ten koste gaat van het eigen leven. Dat raakt direct aan fundamentele rechten: het recht op gezondheid, het recht op bestaanszekerheid en het recht op zelfbeschikking.

Het recht op gezondheid betekent dat niemand structureel over zijn fysieke of mentale grenzen heen gedwongen mag worden.
Het recht op bestaanszekerheid betekent dat zorg niet mag leiden tot inkomensverlies of financiële ontwrichting.
Het recht op zelfbeschikking betekent dat mensen vrij moeten zijn om grenzen te stellen aan wat zij kunnen dragen.

En toch is precies dat wat hier gebeurt.

Want in de praktijk verdwijnt die keuze. Als zorg wordt afgebouwd en er geen alternatief is, blijft er maar één plek waar het terechtkomt: bij de mantelzorger.

En wat als die stopt? Wat als wij als mantelzorgers weigeren om tegen heug en meug en ten koste van eigen gezondheid en bestaanszekerheid te zorgen?

Dan valt de zorg stil. Omdat het systeem niets meer achter de hand heeft.

Dat is geen theorie. Dat is de logische uitkomst van beleid dat leunt op mensen zonder hen te beschermen.

Als de overheid bewust kiest voor een zorgsysteem dat afhankelijk is van mantelzorg, dan moet daar een harde tegenprestatie tegenover staan. Compensatie voor inkomensverlies. Geen extra kosten voor gezinnen. Ruim zorgverlof. Vervangende zorg als iemand uitvalt. Direct toegankelijke hulp zonder bureaucratie. Een vangnet als een PGB wegvalt. En structurele erkenning van informele zorg via een vergoeding of mantelzorgbijslag.

Zonder dat is dit geen hervorming. Dit is een bezuiniging die wordt doorgeschoven naar mensen thuis.

De conclusie is simpel en pijnlijk tegelijk. Dit beleid verplaatst de verantwoordelijkheid van het systeem naar mantelzorgers. De kosten verdwijnen niet. Ze worden betaald in tijd, in gezondheid en in inkomen. In mensenlevens.

En dus is de vraag onvermijdelijk:

Waar is dit kabinet in vredesnaam mee bezig?