Open brief aan staatssecretaris Vicky Maeijer

Geachte staatssecretaris Maeijer,

Met grote teleurstelling hebben wij kennisgenomen van uw Hoofdlijnenbrief van 20 december 2024 waarin u aangeeft geen ambitie te hebben om aanvullende financiële regelingen voor mantelzorgers op te stellen. Uw argument hierbij is dat gemeenten met de inwerkingtreding van de WMO 2015 al financiële middelen ontvangen om mantelzorgondersteuning en waardering op gepaste wijze in te vullen.

Dit weerspiegelt helaas een gebrekkig begrip van de dagelijkse realiteit waarin mantelzorgers zich bevinden. We leven in 2025, een tijd waarin mantelzorgers door politieke keuzes min of meer gedwongen worden om zorgtaken van professionals over te nemen. Mantelzorg is helaas allang geen vrijwillige keuze meer.

Mantelzorg is geen vrijwilligerswerk.
Mantelzorgers zijn geen vrijwilligers die vrijblijvend ‘af en toe’ en vanuit de eigen keuze een steentje bijdragen. Steeds vaker noodgedwongen vervullen zij een cruciale rol in de zorg voor hun dierbaren. Dit gaat ten koste van hun eigen gezondheid, financiën en sociale leven. Menig mantelzorger is inmiddels schaduwpatiënt achter een zorgvrager. Een ongewenste extra druk op het zorgstelsel en op het persoonlijk leven van een mantelzorger.

Hoe anders is dat voor de ‘echte’ vrijwilligers. Zij dragen bij vanuit hun eigen keuze, kunnen stoppen wanneer ze willen en ontvangen daarvoor een vergoeding. Sterker nog, in dezelfde brief geeft u aan acties te ondernemen om de inzet van vrijwilligers te versterken door extra geld en middelen beschikbaar te stellen.

Het is voor ons onbegrijpelijk dat de vrijwillige inzet van mensen wel gezien en beloond wordt en de onmisbare inzet van mantelzorgers genegeerd wordt. Mantelzorgers staan, ondanks hun grote waarde voor de samenleving, weer met lege handen. Dit voelt niet alleen oneerlijk, maar het ondergraaft ieder solidariteitsgevoel in onze maatschappij. Een gemiste kans om ook deze groep de waardering en ondersteuning te bieden die zij verdienen.

Gemeenten schieten tekort.
In de praktijk blijkt dat de invulling van mantelzorgwaardering en ondersteuning door gemeenten afhangt van je postcode. Veel mantelzorgers weten niet eens dat ze recht hebben op ondersteuning, laat staan hoe ze deze kunnen aanvragen. Daarbij komt dat de jaarlijkse blijk van waardering – het zogenaamde mantelzorgcompliment – in sommige gemeenten minimaal is of zelfs volledig ontbreekt.

Uw verwijzing naar de verplichting vanuit de WMO 2015 miskent de werkelijkheid waarin gemeenten door financiële tekorten en bureaucratie nauwelijks invulling geven aan structurele ondersteuning en waardering van mantelzorgers. Dit is zeer zorgelijk gezien de opgave waar onze maatschappij voor staat. Daarnaast kunnen wij ons niet aan de indruk onttrekken dat de landelijke politiek geen enkel zicht heeft op de kwaliteit en effectiviteit van het gemeentelijke aanbod aan mantelzorgers. Dit roept bij ons de vraag op waarom u wel de gemeenten financiert, maar op geen enkele manier monitort en corrigeert op een minimaal kwaliteitsniveau van geleverde diensten.

Een landelijke aanpak is noodzakelijk.
Mantelzorgers vormen het fundament van ons zorgsysteem. Zonder hen zou de zorgsector volledig vastlopen. Wist u dat mantelzorgers meer uren zorgen dan alle medewerkers binnen de formele zorg bij elkaar? Het is daarom uw verantwoordelijkheid, als staatssecretaris van Langdurige en Maatschappelijke zorg, om landelijk beleid te ontwikkelen om deze groep doelgericht te ondersteunen en compenseren. Dit landelijk probleem overlaten aan lokale gemeenten (willekeur) is daarom onwenselijk en ongepast. Het delegeren van de ondersteuning van mantelzorgers aan gemeenten ontslaat u niet van uw verantwoordelijkheid op dit thema.

Op korte termijn moet er een financiële tegemoetkoming, zoals een mantelzorgbijslag, komen zodat mantelzorgers de mogelijkheid krijgen om hun extra kosten op te vangen. Hier is een mooie parallel te trekken met de kinderbijslag waarbij het zorgen voor een kind leidt tot een structurele financiële tegemoetkoming. Waarom ook niet bij andere zorgvragers?

Daarnaast zal er op een behoorlijke manier gekeken moeten worden naar een redelijke compensatie voor het verlies aan inkomen/pensioenopbouw doordat veel mantelzorgers minder werken om meer te kunnen zorgen. Dit is namelijk geen luxe of extraatje meer, maar een fatsoenlijke en noodzakelijke randvoorwaarde om mantelzorgers te motiveren, behouden en te ondersteunen. Want wat als mantelzorgers stoppen met zorgen?

Wij roepen u op om alsnog met alle betrokken partijen in gesprek te gaan en te onderzoeken hoe mantelzorgers op een eerlijke en structurele manier ondersteund en gecompenseerd kunnen worden. Want mantelzorg mag in het huidige zorgsysteem nooit een vanzelfsprekendheid worden, zonder dat daar iets tegenover staat. Die tijd is voorbij.

Met vriendelijke groet,

Marjolijn Bruurs en Margreet van der Voort

Stichting Mantelzorgelijk