Macht en Misbruik: Hoe Zorginstellingen Familieleden Buitenspel Zetten

De wetgeving rondom bewindvoering en mentorschap is bedoeld om kwetsbare mensen te beschermen. Maar onderzoek toont aan dat zorginstellingen deze wetten misbruiken om kritische familieleden of mantelzorgers buitenspel te zetten. Wat een steunpunt zou moeten zijn voor naasten die hun geliefden beschermen, blijkt vaak een valkuil van machtsmisbruik en belangenverstrengeling.

Het kan toch niet zo zijn dat ouderen, verstandelijk beperkten en psychisch kwetsbare mensen slachtoffer worden van een systeem dat hen juist zou moeten beschermen?

Zorginstellingen bepalen wie de zeggenschap heeft

Sinds 2014 kunnen zorginstellingen zelf een bewindvoerder of mentor laten aanstellen of ontslaan. In plaats van een beschermende maatregel is dit een machtsmiddel geworden tegen familieleden die kritiek uiten op de zorg of het financiële beheer. Een klacht over slechte zorg of onverklaarbare kosten kan ertoe leiden dat ouders, partners of kinderen het recht verliezen om voor hun naaste op te komen.

Bewindvoerders onder druk

Veel van deze aangestelde bewindvoerders zijn financieel afhankelijk van zorginstellingen en durven geen kritiek te geven. Zorginstellingen sturen cliënten naar ‘meewerkende’ bewindvoerders, waardoor beslissingen niet altijd in het belang van de cliënt worden genomen. Dit is geen bescherming, dit is een perverse prikkel die ten koste gaat van de meest kwetsbaren.

Rechters keuren te makkelijk goed

Het wordt nog erger: rechters keuren aanvragen van zorginstellingen vaak klakkeloos goed. Familieleden verliezen zonder grondig onderzoek hun zeggenschap, terwijl cliënten – die vaak niet in staat zijn om zichzelf te verdedigen – overgeleverd worden aan een systeem dat hun belangen niet vooropstelt.

Waar kunnen gedupeerden terecht?

Bij Mantelzorgelijk ontvangen we steeds meer signalen over deze praktijken. Ook de Stichting Klokkenluiders Verstandelijk Gehandicaptenzorg (VG) krijgt groeiend aantal meldingen. Ouders en familieleden kunnen hier hun ervaringen delen via een speciaal meldpunt: https://www.klokkenluidersvg.nl/meldpunt.

Ouderen en hun mantelzorgers kunnen terecht bij het Landelijk Meldpunt Zorg (onderdeel van de IGJ), maar dit functioneert niet goed. Uit ervaring van gedupeerden weten we dat klachten blijven liggen en nauwelijks tot verbetering leiden. Ook Veilig Thuis, waar ouderenmishandeling gemeld kan worden, schiet tekort: meldingen verdwijnen en rapportages zijn van slechte kwaliteit, zoals journalist Klaas den Tek meerdere keren heeft aangetoond.

Daarnaast zijn verpleeghuizen verplicht een functionaris ouderenmishandeling in dienst te hebben, maar in de praktijk ontbreekt deze vaak. Ook is er niet altijd een cliëntenraad, waardoor ouderen en hun familie geen plek hebben om hun klachten serieus te laten nemen.

Veel slachtoffers proberen aangifte te doen bij de politie, maar lopen daar opnieuw tegen een muur. De politie weigert vaak aangiftes op te nemen omdat het ‘een zorgkwestie’ zou zijn en bewindvoerders nou eenmaal door rechters benoemd zijn. Zo worden slachtoffers van mishandeling dus opnieuw in de steek gelaten door het systeem.

Dit moet anders

Als de overheid echt wil dat de samenleving voor haar kwetsbaren zorgt, dan moeten we ook hun rechten kunnen beschermen. Dat betekent:

• Strengere controle op de macht van zorginstellingen over bewind en mentorschap.
• Onafhankelijke bewindvoerders en mentoren die werkelijk in het belang van de cliënt handelen.
• Een meldpunt dat écht functioneert en waar misstanden niet verdwijnen in een bureaucratische doofpot.
• Politie die ouderenmishandeling en machtsmisbruik serieus neemt en wél aangiftes opneemt.

Zorginstellingen mogen niet de macht krijgen om familie en mantelzorgers buitenspel te zetten. De rechten van de meest kwetsbaren moeten beschermd worden, niet ondermijnd. Wij blijven strijden voor een eerlijke, transparante zorg waarin de cliënt en zijn naasten centraal staan – niet de instellingen die aan hun zorg verdienen.