Wie rekent de mantelzorger mee?

Morgen is het Prinsjesdag. Dan krijgen we weer koopkrachtplaatjes, percentages en gemiddelden. Wie gaat erop vooruit? Wie levert iets in? Uit de gelekte Prinsjesdagstukken weten we inmiddels al behoorlijk veel. En eerlijk gezegd roepen die cijfers bij mij vooral één vraag op: waar staan de 5,5 miljoen mantelzorgers in dit verhaal?

Het kabinet trekt 1,5 miljard euro uit om de koopkracht te repareren. Toch lukt het volgens de gelekte cijfers niet om iedereen uit de min te houden. Werkenden gaan gemiddeld 0,2% achteruit, middeninkomens 0,1%, hoge middeninkomens en hoge inkomens 0,2% en uitkeringsgerechtigden 0,1%. Gepensioneerden komen in de gelekte tabel juist op een kleine plus van 0,3%.

Daar staat gelukkig ook positief nieuws tegenover. De extra verhoging van het eigen risico met 60 euro wordt volgens de uitgelekte stukken geschrapt. De snellere stijging van de AOW-leeftijd gaat niet door en een eerder voorgenomen korting op maximale uitkeringen voor onder andere arbeidsongeschikten wordt geschrapt. Ook komt er extra geld voor hospices en palliatieve zorg en ruim 630 miljoen euro voor ouderenwoningen.

Dat mogen we gewoon goed nieuws noemen. Een lager financieel risico bij zorgkosten kan huishoudens helpen. Goede palliatieve zorg kan mantelzorgers in een loodzware periode ontlasten. En geschikte ouderenwoningen kunnen ervoor zorgen dat mensen veiliger en zelfstandiger wonen.

Maar daarmee is de rekening van de mantelzorger nog lang niet opgelost.

Want die rekening begint vaak al voordat Den Haag überhaupt een koopkrachtpercentage berekent. Uit ons eigen onderzoek blijkt dat 45,8% van de respondenten minder is gaan werken of helemaal is gestopt door mantelzorg. Daarnaast gaf 41,7% aan dat het inkomen door de combinatie van werk en zorg was gedaald en 46,4% moest spaargeld aanspreken om rond te komen.

En precies daar wringt het.

Het kabinet wil onder andere de arbeidskorting verhogen om werkenden tegemoet te komen. Prima. Maar wat betekent zo’n maatregel voor iemand die juist mínder kan werken omdat er thuis zorg nodig is? Wat heb je aan een iets gunstiger belastingplaatje als je iedere maand honderden euro’s salaris mist omdat je voor je partner, ouder of kind zorgt?

Dat verlies zie je niet terug in het gemiddelde koopkrachtcijfer.

Je ziet er ook niet in hoeveel vakantiedagen iemand opmaakt voor ziekenhuisbezoeken. Hoeveel uren iemand minder werkt omdat dagopvang ontbreekt. Hoeveel boodschappen uit eigen zak worden betaald. Hoeveel pensioen iemand misloopt. Of hoeveel spaargeld langzaam verdwijnt omdat mantelzorg niet alleen tijd kost, maar ook gewoon geld.

De rekening bestaat dus wel. Alleen staat hij niet netjes in de Miljoenennota.

Tegelijkertijd verwachten we steeds meer zorg thuis. Mensen blijven langer zelfstandig wonen, professionele zorg staat onder druk en in de Wmo wordt nadrukkelijk gekeken naar wat familie en het sociale netwerk kunnen betekenen. Dat klinkt vriendelijk als we het ‘samen zorgen’ noemen, maar uiteindelijk moet iemand het werk doen.

Een ouderenwoning is bijvoorbeeld een goede investering. Maar een geschikte woning is nog geen thuiszorg, geen nachtzorg en geen respijtzorg. Als iemand daardoor langer thuis kan wonen, maar de benodigde professionele ondersteuning niet meegroeit, dan is er een grote kans dat de partner, dochter, zoon of buurvrouw het verschil opvangt.

Hetzelfde geldt voor iedere besparing in de zorg. Als een betaalde zorgtaak verdwijnt en familie hem vervolgens gratis uitvoert, is die taak niet verdwenen. De rekening is alleen verplaatst.

Van de begroting naar het gezin. Van professionele zorg naar mantelzorg. Van collectieve kosten naar minder salaris, minder pensioen en minder vrije tijd.

En daarna kunnen we op Prinsjesdag natuurlijk zeggen dat iemand er gemiddeld 0,1% of 0,2% op achteruitgaat.

Maar wat zegt zo’n cijfer tegen de mantelzorger die twintig procent minder is gaan werken?

Wat mij betreft bijna niets.

Daarom wil ik morgen niet alleen horen hoeveel miljarden het kabinet ergens bijlegt of weghaalt. Ik wil weten wat de plannen betekenen voor de mensen die iedere dag een enorm deel van onze zorg thuis opvangen. Wordt professionele hulp daadwerkelijk toegankelijker? Wordt respijtzorg beter geregeld? Kunnen mensen zorgverlof straks financieel ook echt gebruiken? En als er ergens wordt bezuinigd: wie krijgt het werk vervolgens op zijn bord?

Want mantelzorgers worden in Den Haag voortdurend onmisbaar genoemd. Dan mag je ze ook meenemen wanneer je de rekening opmaakt.

Niet alleen als ‘netwerk’ wanneer er handen tekort zijn. Niet alleen als oplossing wanneer iemand langer thuis moet blijven wonen. En niet alleen als familie die het vast wel opvangt.

Maar als mensen met een eigen baan, inkomen, pensioen, gezondheid en leven.

Prinsjesdag laat heel precies zien wat beleid de schatkist kost. Ik wil dat we net zo precies gaan kijken wat datzelfde beleid mantelzorgers kost.

Want een besparing op zorg is geen echte besparing wanneer een mantelzorger daarvoor zijn werk moet inleveren. Een koopkrachtreparatie is geen volledige reparatie wanneer het inkomensverlies door mantelzorg buiten beeld blijft. En ‘samen zorgen’ is geen mooi verhaal meer zodra één partij structureel gratis de gaten moet vullen.

Stop dus met mantelzorgers onmisbaar noemen en hun rekening onzichtbaar houden.

Reken ons mee.

Niet weg.

Dit artikel is geschreven op basis van de tot nu toe uitgelekte Prinsjesdagstukken. Dinsdag worden de officiële Miljoenennota en begrotingen gepubliceerd. Daarna maken we bij Mantelzorgelijk opnieuw de rekening op.
En de foto? Nee, ik stond natuurlijk niet echt met een hoed bij Prinsjesdag. Die eer gaat naar ChatGPT. Maar de boodschap is wél van mij: ik sta voor mantelzorgers — ook als zij in de officiële plaatjes weer eens niet worden meegerekend.