Zorgsysteem profiteert van mantelzorgers

Mantelzorgen, in mijn geval partnerzorgen, wat maakt het zo complex? Wat maakt dat zorgers uitgeput raken. Ik wil er de vinger achter krijgen.

In beleid wordt gesproken over veerkracht, ‘we moeten de veerkracht van mensen ondersteunen en versterken.’ Dat is de bedoeling. In de werking van het systeem zitten echter fors wat ondermijnende aspecten. De gemeente wil afvinken en toetst aan aan de verordening. ‘Cliënt moet gebruik maken van collectieve voorliggende voorzieningen’, luidt het mantra van de gemeente. Dit alles om de kosten van de gemeentelijke zorg in toom te houden. Dagbesteding dus, en geen ondersteuning thuis.
De WMO-aanvraag waarop het antwoord herhaalde malen wordt uitgesteld. Wanneer we bezwaar aantekenen tegen het negatief besluit krijgen we het antwoord: uw bezwaar wordt niet in behandeling genomen, want te laat ingediend. De gemeente lijkt vooral te sturen op niet-gebruik.

Het advies voor overbelaste partners luidt steevast om goed aan zichzelf te denken en tijd voor zichzelf te nemen. Lekker even naar de film of een dagje naar de sauna. Op gemeentelijk niveau is er zelfs het mantelzorgcompliment in de vorm van een cadeaubon of verwendag (sic). Een anoniem en institutioneel bedankje. Maar waarvoor? Omdat je het zo goed doet? En wat is ‘goed’ in deze context? En kan je het dan ook ‘niet goed’ doen? Partnerzorg overstijgt de opties van ‘goed’ of ‘fout’. Je doet wat mogelijk is binnen je mentale kracht van dat moment. Waarom niet investeren in een warm en menselijk zorgsysteem?

Het belangrijkste wat iemand voor me kan doen, is helpen om de werkelijke mogelijkheden en keuzen te verhelderen en te vergroten. Dit vereist meer dan het uitwisselen van praktische adviezen. Het behelst de zoektocht naar nieuwe manieren om op de ervaring van zorgen te reflecteren en hierover te spreken.
Is ‘een verwendag’ wat ik bedoel met het vergroten van de werkelijke mogelijkheden? Integendeel. De focus op sporadische ‘uitjes’ of ‘beloningen’ laat de alledaagse ervaringen ongemoeid. Ik heb niet zozeer behoefte aan een uitje, als wel de neiging om te vluchten.
‘Behoefte aan tijd voor mezelf’. Ik tast in het duister over de precieze betekenis van tijd voor mezelf. Er spreekt niet alleen een verlangen uit om de tijd onafgebroken te ervaren, maar ook de wens om de tijd voor mijzelf te kunnen aanwenden. Mijn tijd is versnipperd of ‘vervuild’, op mij kan elk moment een beroep gedaan worden. Lynn Berger zegt het zo: ‘Onvervuilde, aaneengesloten vrije tijd is geen luxeproduct: hoe meer vrije tijd we hebben, en hoe hoger de kwaliteit ervan, hoe beter onze kwaliteit van leven, onze gezondheid en ons welzijn.’ (Lynn Berger, Ik werk al, (ik krijg er alleen niet voor betaald). 2023)

De betaalde vervangende mantelzorghulp creëert de daadwerkelijke ruimte waarin ik de tijd als onafgebroken ervaar.
Betaald, dat wel, maar geen volwaardig salaris. De vervangende zorg is informeel, geleverd door de vrouwen (en een enkele man) van Saar aan Huis, Zorgmies, Handen in Huis en op basis van een vrijwilligersvergoeding of een wettelijk vastgesteld tarief van €22,98.
Nadrukkelijk ontvangen de helpers geen salaris, pensioen en verzekering worden niet uit het PGB betaald.
Voor informele hulp is een regeling bedacht, de ‘Regeling dienstverlening aan huis’. Daardoor kan een dienstverlener max. 4 dagen aan huis werken zonder sociale premies te betalen.  Volgens deze regeling werk je niet in loondienst. De opdrachtgever hoeft daarom geen loonbelasting, premie volksverzekeringen en premies werknemersverzekeringen in te houden. Maar als PGB-dienstverlener bouw je ook niks op aan pensioen. Wanneer het tarief in een volgende bezuinigingsronde, verlaagd wordt naar €17,50,- verdwijnt alle ruimte om een eigen pensioen-spaarpot te bouwen.

Het verhaal waarmee we ons met deze praktijk verzoenen is dat de Saars en Zorgmiesen het vooral ‘erbij’ doen, naast hun rol als moeder, zorger, pensionado, ZZP’er. De zorg voor ouderen en ook mijn partner, rust op de schouders van vrouwen die het schijnbaar ‘erbij’ doen. Zonder hun inzet zou ik niet kunnen werken.
Het zorgsysteem kent een onrechtvaardigheid dat je als individu niet opgelost krijgt, het gedijt bij gebrek aan discussie. Je kunt je er alleen mee verzoenen.