De waarde van mantelzorg kennen we. De rekening niet

Mantelzorg wordt vaak omschreven als de ruggengraat van de Nederlandse zorg.
Dat klinkt als een compliment. Maar achter die uitspraak schuilt een ongemakkelijke vraag.

Als mantelzorg werkelijk zo belangrijk is voor onze samenleving, waarom weten we dan zoveel over de waarde ervan en zo weinig over de prijs die mantelzorgers daarvoor betalen?
Over de maatschappelijke waarde bestaat inmiddels weinig discussie meer.

Onderzoek van Ecorys, uitgevoerd in opdracht van MantelzorgNL, berekende dat mantelzorgers jaarlijks voor ongeveer 22 miljard euro aan zorg leveren. Wanneer al deze zorg door professionals zou moeten worden overgenomen, lopen de kosten op tot naar schatting 32 tot 44 miljard euro per jaar. Daarnaast besteden mantelzorgers gezamenlijk ongeveer 1,5 miljard uur per jaar aan de zorg voor een naaste.

Dat zijn indrukwekkende cijfers.
Ze laten zien dat ons zorgsysteem niet alleen draait op zorgprofessionals, maar ook op miljoenen partners, kinderen, ouders, familieleden, vrienden en buren die dagelijks onbetaald zorg verlenen.
Toch vertellen deze cijfers slechts een deel van het verhaal.

Want terwijl de maatschappelijke opbrengst van mantelzorg steeds beter in beeld komt, blijven de kosten die mantelzorgers zelf dragen grotendeels buiten beeld.

Europees onderzoek van Costa-Font en Vilaplana-Prieto laat zien dat mantelzorg niet alleen economische waarde creëert, maar ook gepaard gaat met verlies van welzijn voor mantelzorgers. Vooral mantelzorgers die samenwonen met degene voor wie zij zorgen ervaren een aanzienlijk grotere belasting.

Ook dat zou ons aan het denken moeten zetten.
Want wat wij in Nederland vaak presenteren als een besparing in de zorg, is in werkelijkheid regelmatig een verschuiving van verantwoordelijkheden.

De zorg verdwijnt niet.
De zorg verschuift.
Van instellingen naar gezinnen.
Van professionals naar mantelzorgers.
Van begrotingen naar keukentafels.

Dat herkennen wij bij Mantelzorgelijk dagelijks.

Uit ons eigen onderzoek onder honderden mantelzorgers blijkt dat 41,7 procent financieel achteruitgaat door de combinatie van werk en zorg. Daarnaast geeft 46,4 procent aan spaargeld te hebben moeten aanspreken om de gevolgen van mantelzorg op te vangen.

Deze cijfers staan niet op de begroting van het ministerie van VWS.
Ze staan niet in gemeentelijke jaarrekeningen.
Ze worden niet meegenomen in de berekeningen van de betaalbaarheid van ons zorgsysteem.
Maar ze zijn er wel.

Net als de uren die niet meer gewerkt worden.
De loopbaanstappen die worden uitgesteld.
De pensioenopbouw die wegvalt.
De vakanties die niet doorgaan.
De sociale contacten die verwateren.
De kansen die worden opgegeven omdat zorg voorrang krijgt.

Dat betekent niet dat mantelzorgers niet willen zorgen. Integendeel.
De meeste mantelzorgers zorgen uit liefde, loyaliteit en verantwoordelijkheid.

Maar liefde maakt zorg niet kosteloos.
Sterker nog: juist omdat mantelzorg voortkomt uit liefde, zijn veel mantelzorgers bereid verder te gaan dan gezond of verantwoord is.

En precies daarom verdient mantelzorg beter beleid dan het huidige uitgangspunt dat deze zorg vanzelfsprekend beschikbaar blijft.

De discussie over mantelzorg gaat daarom te vaak over wat mantelzorgers nog méér kunnen doen.
Terwijl de echte vraag zou moeten zijn:
Wat heeft een mantelzorger nodig om het vol te houden?

Want als mantelzorg werkelijk de ruggengraat van de zorg is, dan zouden we alles op alles moeten zetten om die ruggengraat sterk te houden.

Dat betekent investeren in toegankelijke respijtzorg.
Het betekent het terugdringen van bureaucratie en regelstress.
Het betekent betere ondersteuning voor werkende mantelzorgers.
Het betekent aandacht voor de financiële gevolgen van langdurige zorg.
En het betekent dat de effecten van nieuw beleid niet alleen worden beoordeeld op wat zij de overheid opleveren, maar ook op wat zij vragen van mantelzorgers.

De maatschappelijke waarde van mantelzorg kennen we inmiddels redelijk goed.
De verborgen rekening nog niet.
En misschien is dat wel de belangrijkste conclusie.

Niet omdat die rekening niet bestaat.
Maar omdat we hem jarenlang ergens anders hebben neergelegd.

Bij mantelzorgers.

Bronnen:

– Ecorys (2021), De maatschappelijke waarde van mantelzorg (in opdracht van MantelzorgNL).
– Costa-Font, J. & Vilaplana-Prieto, C. (2025), The Hidden Value of Adult Informal Care in Europe.
– SCP (2026), Mantelzorg in beweging. Kerncijfers en trends 2014–2024.
– Mantelzorgelijk (2026), Onderzoek naar de ervaringen van mantelzorgers met ondersteuning, bestaanszekerheid en zorgbelasting.