De illusie van samenredzaam en eigen netwerk.

Het klinkt mooi: even jouw sociale netwerk in kaart brengen en weten wie je kan helpen bij de zorg voor je naaste. Wat lijstjes invullen en voilà, je ontdekt hoeveel steun je eigenlijk hebt. Maar iedere doorgewinterde mantelzorger weet dat het zo helaas niet werkt.

 Want in de praktijk gebeurt vaak het tegenovergestelde. Hoe langer de zorg duurt, hoe kleiner het netwerk wordt. Vrienden, kennissen en buren die eerst begripvol waren, laten steeds minder van zich horen. Mensen die altijd klaar zouden staan zijn druk met hun eigen agenda’s en willen geen extra structurele verplichtingen aangaan. En voor je het weet, sta je er grotendeels alleen voor. Niet omdat je geen eigen netwerk had, maar omdat mensen waarvan je het meest verwacht liever wegkijken. Langdurige zorg confronteert, kost zeeën van tijd en vraagt een commitment waarvoor geen einddatum is.

En toch blijven beleidsmakers en marktpartijen vasthouden aan de mythe dat een sterk sociaal netwerk de oplossing is voor overbelaste mantelzorgers. Dat als je maar goed genoeg zoekt en vooral niet vraagverlegen bent, je vanzelf mensen vindt die taken van je overnemen. Maar hoe kun je bouwen op een netwerk dat afbrokkelt en eigenlijk niet meer bestaat?

Dan wordt er gezegd: we moeten werken aan zorgzame buurten. Maar ook dat is een illusie. In veel buurten kennen veel mensen elkaar niet of zijn ze allemaal te oud geworden. Hoe moeten deze buren jouw zorg overnemen? De maatschappij is ook individualistisch geworden. Iedereen is op zichzelf, druk met zijn eigen leven, zijn eigen problemen. De tijd waarin buren vanzelfsprekend voor elkaar klaarstonden, ligt ver achter ons.

En het wordt er niet beter op. In een maatschappij waar in de nabije toekomst iedereen voor iemand of meerdere naasten moet zorgen, blijft er geen tijd en energie meer over om ook nog voor buurtgenoten klaar te staan. Mantelzorg wordt een dagelijkse realiteit voor bijna iedereen, en de rek is er nu al uit.

We kunnen blijven geloven in mooie theorieën over samenredzaamheid, maar laten we eerlijk zijn: mantelzorgers zijn niet geholpen met weer een utopie; een ideaalbeeld dat niet werkt in de praktijk. Wat ze nodig hebben, is structurele ondersteuning, toegankelijke respijtzorg, een sociaal en financieel vangnet en een overheid die niet wegkijkt, maar erkent dat mantelzorgers geen onuitputtelijke bron van gratis arbeid zijn.

Zolang we blijven doen alsof het probleem bij mantelzorgers zelf ligt en dat ze maar beter gebruik moeten maken van hun netwerk of buurt, verandert er niets. De realiteit is dat mantelzorgers steeds vaker in de steek gelaten worden. En zolang we dat blijven faciliteren, creëren we geen zorgzame samenleving, maar een maatschappij waarin iedereen vooral voor zichzelf zorgt.