De “gezondste generatie ooit”? 

In het nieuwe coalitieakkoord staat een ambitieuze zin: het kabinet wil werken aan “de gezondste generatie ooit.”

Afgelopen donderdag, tijdens het begrotingsdebat van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, hoorde ik minister van datzelfde ministerie – Sophie Hermans – diezelfde slogan meerdere keren herhalen.

Een mooie slogan.

Maar als je het coalitieakkoord verder leest, zie je ook iets anders: plannen om de groei van de zorguitgaven te remmen, meer verantwoordelijkheid bij mensen zelf en hun omgeving te leggen en de zorg anders te organiseren.

In beleidsstukken heet dat een “sterke sociale basis.”
(Ik kan dat woord bijna niet meer horen.)

In de praktijk betekent het namelijk steeds vaker dat meer zorg terechtkomt bij familieleden, partners, kinderen en vrienden.

Mantelzorgers.

En juist daar wordt zichtbaar hoe groot het contrast is tussen politieke ambities en de realiteit.

Neem jonge mantelzorgers.
Tieners die thuis een ouder helpen met wassen, medicijnen regelen, broertjes of zusjes opvangen en ondertussen hun schoolwerk proberen bij te houden. Voor hen is mantelzorg geen vrijwillige keuze, maar een dagelijkse verantwoordelijkheid. De gevolgen zien we terug in vermoeidheid, stress en soms studieachterstanden die hun toekomst beïnvloeden.

Of kijk naar werkende mantelzorgers.
Mensen die hun baan combineren met intensieve zorg voor een partner, ouder of kind. Eerst nemen ze wat vrije dagen op. Daarna verminderen ze hun uren. En uiteindelijk geven sommigen hun baan helemaal op, omdat de zorg simpelweg niet meer te combineren is met werk.

Voor anderen wordt de druk financieel voelbaar.
Wanneer inkomen wegvalt door minder werken, terwijl kosten juist stijgen: voor eigen bijdragen, hulpmiddelen, vervoer, aanpassingen in huis of extra ondersteuning die niet wordt vergoed. Mantelzorg kan zo langzaam veranderen in een financiële valkuil.

En dan zijn er de mantelzorgers die zelf ziek worden.
Mensen die jarenlang zorgen, vaak dag en nacht, zonder echte rustmomenten. Chronische stress, uitputting en gezondheidsproblemen zijn geen uitzondering meer. Huisartsen en bedrijfsartsen zien het steeds vaker: mantelzorgers die zelf patiënt worden.

Deze ontwikkelingen staan niet op zichzelf.
Ze zijn het directe gevolg van beleid waarin mensen langer thuis moeten blijven wonen, professionele zorg wordt afgeschaald en informele zorg steeds belangrijker wordt. Denk aan programma’s zoals WOZO, waarin expliciet wordt ingezet op meer zorg door de omgeving en minder institutionele zorg.

Maar een samenleving is geen onuitputtelijke zorgreserve.

Dit is de realiteit achter de beleidszin over de gezondste generatie ooit.

Want een samenleving wordt niet gezonder door steeds meer zorg naar gezinnen te verplaatsen terwijl tegelijkertijd op professionele zorg wordt bezuinigd.

Mantelzorg is geen beleidsinstrument dat je eindeloos kunt opschalen.
Het is liefde, loyaliteit en verantwoordelijkheid.

Maar ook liefde heeft grenzen.

Als het kabinet werkelijk de gezondste generatie ooit wil creëren, moet het eerst een andere vraag beantwoorden:

Hoe gezond blijven de mensen die vandaag het zorgsysteem overeind houden?

Want een samenleving kan niet gezond zijn als de mensen die zorgen daar zelf onder bezwijken — terwijl er ondertussen nóg verder wordt bezuinigd.