Als zorgen voor een ander je ook financiële zorgen geeft

De uitkomsten uit ons verdiepend onderzoek waren op sommige punten verrassend, maar op andere juist pijnlijk herkenbaar. Eén van de onderwerpen die opvallend hoog scoorde, waren financiële zorgen. Zoals ook in het bericht te lezen is dat onlangs op de socials is geplaatst, wordt hier nog veel te weinig over gesproken.

Dat zette mij aan het denken, want financiële stress kun je er niet bij gebruiken. Mantelzorgers hebben al genoeg aan hun hoofd. De reden dat ik dit ervaringsblog er over heb gemaakt.

Over overbelasting, stress en eenzaamheid wordt gelukkig steeds vaker gesproken. Maar over de financiële gevolgen van mantelzorg blijft het vaak stil. Alsof geld geen rol mag spelen wanneer je voor iemand zorgt van wie je houdt. Toch weet ik uit eigen ervaring dat die werkelijkheid een stuk ingewikkelder is.

Wanneer mensen aan mantelzorg denken, denken ze meestal aan tijd. Aan meegaan naar ziekenhuisafspraken, helpen in het huishouden, administratie regelen of een luisterend oor bieden.

Maar mantelzorg kost vaak meer dan tijd alleen

Extra boodschappen, reiskosten, telefoonkosten, hulpmiddelen, een hogere energierekening of kosten die ontstaan omdat iemand zelf niet meer alles kan betalen. Daarnaast zijn er mantelzorgers die minder gaan werken of zelfs helemaal stoppen met werken om de zorg vol te houden. Die gevolgen zijn meestal onzichtbaar voor de buitenwereld.

Als mantelzorgveteraan weet ik hoe geleidelijk zorg en financiële verantwoordelijkheid door elkaar kunnen gaan lopen.

Toen mijn jongere broer na een relatiebreuk zonder inkomen kwam te zitten, bood ik hem onderdak. Hij worstelde met een alcoholverslaving en had bovendien zijn baan verloren. Mijn gedachte was simpel: waar één kan eten, kunnen ook twee eten. Maar al snel bleek dat er veel meer bij kwam kijken dan alleen een extra bord aan tafel.

Na het overlijden van mijn moeder nam ik vervolgens de zorg voor mijn vader op mij. Uiteindelijk ging ik bij hem inwonen en deelden we een huishouden. Van buitenaf leek dat voor sommigen een financieel aantrekkelijke situatie. Er werden zelfs grapjes gemaakt dat ik als alleenstaande bij mijn vader “slapend rijk” zou worden. De werkelijkheid was anders.

Mijn vader moest rondkomen van zijn AOW en een klein pensioen. Natuurlijk droeg ik bij aan de vaste lasten, maar veel extra uitgaven nam ik vaak ook voor mijn rekening. Niet omdat iemand dat van mij vroeg, maar omdat ik zag dat het anders niet zou lukken.

Daarnaast was ik minder uren gaan werken. Niet omdat ik dat graag wilde, maar omdat mijn vader zonder extra ondersteuning niet langer zelfstandig thuis kon blijven wonen. Een Wlz-indicatie bleef uit, waardoor de zorg grotendeels op mijn schouders terechtkwam. Dat deed ik met liefde, maar het had wel degelijk gevolgen voor mijn inkomen en financiële ruimte.

Waarom praten we hier zo weinig over?

Misschien herkennen veel mantelzorgers dit. Je wilt niet klagen. Je hebt immers zelf besloten om te helpen. Bovendien zijn er altijd mensen die het nog moeilijker hebben. Daardoor verdwijnen financiële zorgen vaak naar de achtergrond of worden ze helemaal niet benoemd. Schaamte speelt daarbij vaak een rol.

Want hoe zeg je dat je moeite hebt om rond te komen door de zorg die je verleent? Hoe vertel je dat je spaargeld slinkt of dat je minder bent gaan werken omdat er geen passend alternatief beschikbaar was? Veel mantelzorgers houden die zorgen liever voor zichzelf.

Mantelzorg wordt gegeven vanuit betrokkenheid, loyaliteit en liefde. Dat maakt mantelzorg ook zo waardevol. Maar liefde betaalt geen boodschappen. Geen energierekening. Geen parkeerkosten bij ziekenhuisbezoeken. En ook geen gemiste inkomsten doordat je minder kunt werken.

Juist daarom is het belangrijk dat we erkennen dat financiële zorgen onderdeel kunnen zijn van mantelzorg. Niet voor iedereen, maar wel voor veel meer mensen dan vaak wordt gedacht. Onderzoek laat al langer zien dat mantelzorg invloed kan hebben op werk, inkomen en financiële zekerheid.

Mantelzorgers verdienen eerlijkheid, geen oordeel

Wat mij altijd is bijgebleven, zijn de aannames van mensen die dachten dat samenwonen met mijn vader financieel gunstig voor mij was. Niemand zag de extra uitgaven. Niemand zag de uren die ik minder werkte. Niemand zag de keuzes die achter de voordeur werden gemaakt.

Dat verwijt ik niemand persoonlijk. Het laat vooral zien hoe weinig zicht er vaak is op de werkelijkheid van mantelzorg. Misschien moeten we daarom stoppen met oordelen en beginnen met luisteren.

De uitkomst van ons onderzoek bij Mantelzorgelijk laat zien dat financiële zorgen geen uitzondering zijn. Ze leven onder mantelzorgers, maar worden lang niet altijd uitgesproken. Dat is jammer. Want juist door er open over te zijn, ontstaat er begrip. Dan kunnen mantelzorgers elkaar herkennen, ondersteunen en misschien ook eerder hulp zoeken wanneer dat nodig is.

Mantelzorg is geen onuitputtelijke bron

We mogen best eerlijk zijn: ons zorgsysteem draait voor een belangrijk deel op de inzet van mantelzorgers. Die inzet wordt vaak als vanzelfsprekend gezien, terwijl er achter veel voordeuren offers worden gebracht in tijd, gezondheid, carrière en inkomen.

Aan beleidsmakers zou ik willen zeggen: kijk niet alleen naar wat mantelzorgers geven, maar ook naar wat het hen kost. Want een samenleving die afhankelijk is van mantelzorg, kan niet blijven vertrouwen op de portemonnee van de mantelzorger zelf.