skip to Main Content

Wat te doen bij overprikkeling

overprikkeling-300x214Iedereen is wel eens overprikkeld maar bij de een is dat erger dan bij de ander. Voor “normale” mensen kan dat zijn wanneer er heel veel heftige dingen (verhuizen, werk, mantelzorgen etc) tegelijk gebeuren maar bij mensen die hier gevoelig voor zijn kan het al gebeuren door een boodschap te doen in de winkel. Deze mensen worden soms ook wel eens Hoog Sensitief genoemd.

Bij overprikkeling worden de zenuwen in je lichaam geteisterd wat ertoe leidt dat alles irriteert en geluid soms zelfs pijn kan doen. Iemand die overprikkeld is kan daar vaak moeilijk uit komen.

Overprikkeling komt bij heel veel mensen voor maar sommige doelgroepen zijn er wel veel gevoeliger voor dan anderen. Je kan dan denken aan mensen met NAH, dementie, autisme of ADHD. Wanneer de overprikkeling eenmaal plaatsvindt is het moeilijk voor hen om zich nog te concentreren of sociale interacties te hebben. Overprikkeling maakt je niet een gezelliger mens, je bent snel geïrriteerd, kwaad, verdrietig en onrustig. Vaak lijkt het alsof de omgeving niets goeds kan doen.

Wat te doen bij overprikkeling:

Er zijn eigenlijk 2 dingen die moeten gebeuren

  1. De (reden van over) prikkeling moet worden weggenomen
  2. Degene moet weer in zijn eigen lichaam terug keren en rust vinden in zijn hoofd

Nummer 1 is voor iedereen duidelijk maar nummer 2 zal ik even toelichten. Je gaat met een kind met (licht) autisme naar een drukke omgeving zoals bijvoorbeeld een verjaardag. Daar gebeuren dingen die ofwel teveel zintuiglijke prikkels (geluid, teveel suikers etc) ofwel emotionele prikkels (veel vreemde mensen etc) geven. Als je daar weg gaat denk je dat de prikkel weg is dus de overprikkeling ook. Maar dat is niet altijd het geval. In sommige gevallen moeten mensen die hier gevoelig voor zijn dit verwerken en dat is niet altijd even makkelijk. In het hoofd gebeurt er van alles waardoor men geen ruimte heeft om de dingen een plek te geven.

Een aantal dingen die kunnen ondersteunen in deze situatie zijn:

  1. Onderzoek welke prikkel(s) het ergste zijn en haal deze weg. Voor de een is dat geluid (dus geen muziek aan) de ander licht (dus gordijnen even dicht) weer een ander emoties (dus even alleen laten zitten of zonder iets te zeggen erbij gaan en eventueel masseren). Het kan ook een fysieke prikkel zijn zoals te veel suikers of kleding die irriteert.
  2. Rustgevende (bekende) muziek kan ondersteunen maar let erop of dit niet juist weer prikkels geeft. De ritmes in muziek (vooral bij klassiek) kunnen ondersteunend werken.
  3. Indien mogelijk, ga masseren. Rug, benen en voeten zijn plekken waar het fijn is om gemasseerd te worden eventueel met olie. Ga niet zo maar met olie aan de slag! Laat je informeren welke olie geschikt is (bijvoorbeeld lavendel) en kijk in een rustige periode of men deze geur ook als prettig ervaart. Bij erge overprikkeling moet in het begin ook de massagedruk opgevoerd worden. Als je te zacht masseert leid dat dan niet genoeg af, men moet echt even krachtig gemasseerd worden dan.
  4. Laat diegene lekker douchen, water op je lichaam maakt dat je je lichaam weer ervaart en het geluid van water werkt kalmerend. Een bad kan ook goed helpen, bij kinderen kan het echter ook leiden tot extra prikkels.
  5. Mediteren helpt goed maar lukt lang niet altijd. Mindfullness werkt heel goed bij mensen met autisme maar ook bij andere doelgroepen.
  6. Ga wandelen in een bekende rustige omgeving waar je niet te veel mensen tegenkomt. Wandelen en bewegen is goed om de losgekomen adreline uit het lichaam te krijgen die anders je lichaam vergiftigt.
  7. Schommelen helpt goed, mits niet te hard. Vooral de tegenwoordige ligschommels (met zo een ronde mat) zijn daar voor geschikt. Schommelen helpt af te leiden van je geest en de focus te liggen op je lichaam die door de zwaartekracht je aandacht vraagt.
  8. Ga iets routinematigs doen. Het zij de was opvouwen, onkruid wieden etc. Wanneer je dit lang genoeg doet zal de onrust ook afnemen.
  9. Voor veel kinderen geldt dat kauwdoekjes (of ander kauw materiaal) ondersteunend kunnen werken en helpen prikkels te verwerken. Dit werkt overigens ook concentratie verhogend. Hier zijn ook speciale kettingen voor http://www.educadora.nl/shop/chewigem-bijtproducten. Voor volwassenen wil kauwgom kauwen nog wel eens werken.
  10. In sommige gevallen helpt het om een verhaal voor te lezen. Dit geeft eveneens prikkels, maar leidt tevens af van alles wat er aan overprikkeling is, legt de focus op iets anders. Voor volwassenen geldt dat ze natuurlijk ook zelf kunnen gaan lezen.
  11. Dieren knuffelen (geld ook voor het strelen van een mens en knuffelen met mensen trouwens) heeft een rustgevend effect.
  12. Snoezelen is voor doelgroepen zoals mensen met dementie een goede manier om tot rust te komen.

Wanneer de prikkels weg zijn, denk dan niet dat alles meteen weer goed is. Dat men weer kan functioneren betekent dat het verminderd is. Zou je daarna de prikkels weer terugplaatsen dan kan de overprikkeling ook snel weer terug komen. Zie het als een rode lijn. Wanneer er prikkels zijn loopt de zwarte lijn omhoog en wanneer hij door de horizontale rode lijn gaat dan functioneert men niet meer. Gaat hij neerwaarts is dat mooi maar bij te snel weer toenemen gaat hij wederom door de rode lijn en ben je terug bij af.

Mensen met geestelijke beperkingen / ziektes of schade (denk dan aan dementie, adhd, nah etc) hebben sneller last van overprikkeling dan mensen met lichamelijke beperkingen. Wanneer mensen pijn hebben kan dit ook sneller voorkomen. Bij overprikkeling kan men niet meer rationeel denken en zit men in een fight or flight positie waar men weer uit moet zien te komen. In sommige situaties is dat onmogelijk en is vermindering het beste wat je kan bereiken en de kunst is dan om zelf rustig te blijven en te wachten tot bij de ander de rust ook weer terug komt.

Cynthia Reindersma

 

Avatar

Cynthia Reindersma

is oprichter van Partisa (www.partisa.nl) , mantelzorger, zorgdenker en moeder van 2 dochters.

Dit bericht heeft 0 reacties
  1. Zo apart dat altijd naar rustige muziek wordt verwezen. Ook in heavy metal zitten ritmes. Maar waar het eigenlijk om gaat, is dat het bekende muziek is, muziek die de autist zelf door en door kent. Muziek die bekend is, en dus veilig en dus rustgevend. Zo kan heavy metal net als klassieke muziek rust geven in het hoofd van de autist.

    Groet,Greet

    1. Heel goed dat je dat zegt Greet! Ook dat is erg persoonlijk idd. Goed punt. Feitelijk is de kunst ook om uit te zoeken wat nu werkelijk helpt, en bij mensen met autisme kan dat heel verschillend zijn. Mijn ervaring is ook dat het nog wel eens wisselt, dan denk je te weten wat werkt en dan werkt het opeens niet meer.
      Het blog is ook geschreven voor mensen met dementie waar rustige muziek over het algemeen beter werkt.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Back To Top
X