Vergeet jezelf niet

Wanneer mantelzorg op je pad komt, verandert er vaak veel.  Niet alleen de zorg zelf. Ook je dagelijkse leven, je plannen en soms zelfs de mensen om je heen. Dat merkte ik zelf toen ik eenmaal bij mijn vader ging wonen.

Ik was net vijftig geworden en woonde in een woonzorg-complex waar de meeste bewoners een stuk ouder waren dan ik. Niet dat dat nou echt een probleem was voor mij, maar dat had ik me eerder nog niet kunnen bedenken. Mijn leven zag er toch ineens wel heel anders uit.

En naarmate de gezondheid van mijn vader achteruitging, werd de zorg intensiever. Daarmee werd mijn wereld steeds kleiner. Een avondje uitgaan bijvoorbeeld, werd iets waar ik steeds vaker over nadacht.

• Hoe zal het thuis gaan?
• Kan ik wel zo lang weg?
• Wat als er iets gebeurt?
• En heb ik morgen eigenlijk nog wel de energie?

Er waren genoeg momenten waarom ik daarom liever thuisbleef. En eerlijk gezegd: daar had ik soms ook helemaal geen moeite mee, dan had ik tenminste rust in mijn hoofd. Maar dan werd me gezegd: “Kom nou gewoon mee. Je kan toch niet altijd maar thuisblijven?”

Soms liet ik mij overhalen, en weet je wat zo gek was? Als ik dan eenmaal ging, kwam ik vaak met meer energie thuis dan waarmee ik was vertrokken. Even lachen, even praten over andere dingen. Even niet bezig zijn met zorg, dan was ik weer even mezelf.

Maar die uitjes werden steeds minder. Want thuis gebeurde er met regelmaat wel weer iets. Een valpartij, een ander ongelukje of zorgsituatie waardoor ik liever in de buurt van mijn vader bleef. En dat was niet altijd gemakkelijk uit te leggen aan mijn sociale omgeving. Voor hen was ik overbezorgd.

Dat zorgde soms voor irritatie, aan beide kanten. Ze begrepen niet altijd waarom ik op den duur zo vaak afzegde. En ik begreep op mijn beurt steeds minder van hun leven. Niet omdat ik minder om ze gaf, maar mijn werkelijkheid was veranderd. Zij hadden verhalen over hun relaties, kinderen, vakanties en de dingen die ze hadden meegemaakt.

En ik?

Ik woonde als vijftiger bij mijn vader in een woon-zorgcomplex en mijn leven draaide steeds meer om zorgen. Dat verschil voelde ik. En daar kwam nog iets bij wat ik achteraf best moeilijk vind om toe te geven: schaamte…

Ik begon mij steeds ongemakkelijker te voelen op verjaardagen of feestjes. Vond zelf dat ik maar weinig spannends te vertellen had. Alsof mijn leven niet meer aansloot bij dat van de mensen om mij heen. En misschien nog wel erger: ik voelde soms ook een soort van schaamte. Ging wel naar een feestje van anderen, maar zelf organiseerde ik niets. Wat zullen ze wel niet denken, zo zat het in mijn hoofd.

Achteraf weet ik dat ik mijzelf daarmee tekortdeed, want zo zat ik niet eens in elkaar. Ik was een mantelzorger wiens leven steeds meer in het teken van zorg was komen te staan.

Hoe langer het duurde, hoe moeilijker het werd om weer aan te haken. En misschien is dat wel hoe het vaak gaat. Niet ineens, maar beetje bij beetje. Je zegt een keer af, dan nog een keer. Je gaat wat minder vaak mee. Mensen vragen uiteindelijk minder vaak. of helemaal niet meer.

En voor je het weet is je wereld een stuk kleiner geworden… Niet omdat je daarvoor bewust gekozen hebt, maar omdat mantelzorg zoveel ruimte inneemt. Mijn sociale kring had daar niet altijd begrip voor. Maar eerlijk is eerlijk:  het lag ook niet altijd alleen aan hun. Ik trok mezelf ook steeds meer terug.

Vergeet jezelf niet

Daarom wil ik zeggen tegen iedereen die zichzelf hierin herkent:  vergeet jezelf niet. Daarmee bedoel ik niet dat je koste wat kost feestjes af moet gaan of  jezelf moet dwingen om gezellig ergens aan mee te doen. Soms ben je gewoon te moe, soms wil je gewoon thuisblijven en soms is dat precies wat je nodig hebt.

Maar probeer, als het kan, ook af en toe ruimte te houden voor de persoon die jij was voordat de zorg zo’n groot onderdeel van je leven werd. Ga eens mee voor die bak koffie, zeg eens ja als iemand je uitnodigt. Laat je misschien eens overhalen om tóch mee te gaan. Niet omdat het moet, maar omdat jij naast mantelzorger ook nog steeds gewoon jij bent.

Een avondje lachen maakt je geen slechtere mantelzorger. Soms geeft het je juist weer even jezelf terug. Want vergeet vooral dit niet: er zit naast die mantelzorger ook nog steeds een mens, een mens dat mag leven.

Omdat ik besef dat niet iedere mantelzorger die mogelijkheid heeft, dit voor de beleidsmakers:

We kunnen tegen mantelzorgers zeggen dat ze erop uit moeten blijven gaan en tijd voor zichzelf moeten nemen. Maar dat klinkt wel erg gemakkelijk als je degene voor wie je zorgt niet zomaar alleen kunt laten. Want wie neemt die zorg dan over?

Niet iedere mantelzorger heeft familie, vrienden of buren die kunnen bijspringen. Respijtzorg is lang niet altijd beschikbaar, passend of eenvoudig te regelen. Dus zeg niet alleen tegen mantelzorgers dat ze goed voor zichzelf moeten zorgen. Zorg er dan ook voor dat die ruimte er daadwerkelijk is. Want vrijheid begint pas als ze de zorg even met een gerust hart kunnen loslaten!