skip to Main Content
Sterven Hoort Bij Het Leven

Sterven hoort bij het leven

In de afgelopen weken draait het in de politiek en in onze samenleving vooral om het aantal beschikbare IC-bedden en of behandeling voor sommigen zinvol of wenselijk is.  Sterven hoort bij het leven. Maar wat vinden we werkelijk belangrijk als het op leven en dood aankomt? Hoe zou het levenseinde er uit moeten zien? Praten we überhaupt wel met onze dierbaren over de dood? En weten wij eigenlijk wat zij willen bij een uitvaart? Het blijft een moeilijk onderwerp en veel mantelzorgers schuiven het liefst nog even voor zich uit. Inmiddels dwingt Corona ons om hier toch sneller en anders mee te dealen.

Deel een en deel twee van deze serie gaven antwoorden op vragen over mantelzorgen voor een corona patiënt. Het besmettingsgevaar, het testen op corona, wel of niet naar IC of ziekenhuis. Maar ook over de revalidatie in corona (zorg)hotels en de tijd daarna. In dit derde en tevens laatste deel ga ik in op een eventueel overlijden en geef ik antwoord op vragen als: Als een dierbare toch sterft, hoe gaat het dan verder? Mag ik zelf de laatste verzorging van mijn dierbare doen? Wel of geen condoleance ? Hoeveel mensen kunnen we uitnodigen? Wat zijn de restricties bij een uitvaart?

Het laatste moment

Het waken, afscheid nemen en uiteindelijk overlijden bij een corona patiënt die op sterven ligt zal heel anders zijn dan je normaal gewend bent. In geval van overlijden in het ziekenhuis zul je pas echt op het laatst opgeroepen worden om afscheid te nemen. Je krijgt handschoenen aan en een mondkapje voor. Variërend van welk ziekenhuis, mag je met meerdere familieleden tegelijk bij het overlijden zijn. Als de patiënt nog bij kennis is, blijkt communicatie vrij lastig door het zuurstofmasker dat gedragen wordt.
In de zorghotels en in verpleeghuizen worden familieleden over het algemeen al eerder opgeroepen om bij het stervensproces aanwezig te kunnen zijn.

Bij overlijden in thuissituaties is bekend dat mantelzorgers gedurende het ziekteproces onbeschermd voor hun dierbaren met Corona gezorgd hebben en zal de kans op besmetting velen malen groter zijn. In beide gevallen gaat je dierbare na overlijden nog minstens 24 uur in quarantaine om verdere besmetting te voorkomen. Hou er dus rekening mee dat familieleden die niet corona besmet zijn en afscheid komen nemen in een thuissituatie, de overledene beter niet aan kunnen raken.

Wij ontvingen veel vragen van mantelzorgers over de uitvaart. Om zoveel mogelijk antwoorden op alle vragen omtrent overlijden en een uitvaart te vergaren, bedacht ik ineens iets. Ik nam contact op met de uitvaartzorgverlener van mijn beider ouders: Anne Wieb Wijnsma van De Uitvaartmakelaar !

Ik legde hem de volgende vragen voor:

Wat moet je doen na het overlijden van een corona patiënt?

Zoals bij elk overlijden zal de behandelend arts een verklaring van overlijden opstellen. Dit document is nodig om uiteindelijk een akte van overlijden te kunnen verkrijgen bij de gemeente waar je dierbare woonde. Daarna bel je een uitvaartverzorger om de verzorging van de overledene en de uitvaartceremonie te regelen.

Hoe gaat het contact met de nabestaanden?

Allereerst is het voor de uitvaartverzorgers heel belangrijk om te weten dat het om het overlijden van een corona patiënt gaat en of de mantelzorgers/familieleden fysiek betrokken zijn geweest bij de verzorging en het overlijden van de overledene. Dat heeft namelijk invloed op het regelen van de uitvaart en het verzorgen van de overledene. In geval van Corona zal er veelal alleen telefonisch contact mogelijk zijn, om het besmettingsrisico zo veel mogelijk te voorkomen.

Is verzorgen en opbaren van de overledene nog mogelijk?

Normaal gesproken zou de overledene direct thuis de laatste zorg van de familie met hulp van een overledene-verzorger krijgen. Of de overledene wordt na overlijden meteen naar een uitvaartcentrum gebracht, waar dan die laatste zorg gedaan zal worden. Vervolgens wordt de overledene naar wens thuis op bed of in een kist gelegd en het lichaam zal (gekoeld) opgebaard worden.

Opbaren

In het geval van overlijden met corona wordt het lichaam altijd eerst steriel opgehaald en overgebracht naar een uitvaartcentrum. Pas na 24 uur zal de overledene – zonder familieleden – de laatste zorg krijgen en op een gewenste bestemming opgebaard kunnen worden. Dus thuis of in een uitvaartcentrum. Daar mag de kist dan in veel gevallen gewoon openblijven en is het mogelijk voor genodigden om afscheid te nemen van je dierbare. Uiteraard wel op gepaste afstand.

Sommige uitvaartcentra hanteren in deze crisis hun eigen regels. De één is nog redelijk flexibel. Bij de ander moet de kist voor binnenkomst hermetisch afgesloten worden. Een open kist is dan natuurlijk niet meer mogelijk. Je uitvaartverzorger kan je meer informatie geven over hoe dat in het uitvaartcentrum van jouw keuze gaat.

(tekst gaat door onder afbeelding)
Anne Wieb Wijnsma van De Uitvaartmakelaar

Hoe zit het met de uitvaart in deze coronacrisis?

In principe kun je de locatie van de uitvaart nog steeds zelf uitkiezen. Wel merkt Anne Wieb dat de wachttijden inmiddels wat langer zijn. Ook dat de dienstverlening wat gewijzigd is. Voorheen werd twee uur voor de uitvaartceremonie en voor het samenzijn na afloop uitgetrokken. Nu zie je dat de tijdsblokken in de aula’s verruimd zijn. Onder de huidige omstandigheden zal er na afloop van de afscheidsceremonie geen koffie met cake meer geserveerd worden. Hier voor in de plaats staan er nu na de dienst vaak wel (gesloten) flesjes water voor de gasten klaar.

Aantal genodigden

Aan het aantal gasten die bij de uitvaart aanwezig kunnen zijn, zitten nu natuurlijk ook restricties. Afhankelijk van de aula zal in een grotere aula het maximum van 30 personen aangehouden. In kleinere aula’s kan dat zelfs tot een maximum van 15 personen teruggebracht worden. Wil je meer mensen bij de uitvaart hebben? Dan zullen er alternatieven bedacht moeten worden. Dat vergt natuurlijk veel creativiteit van de uitvaartondernemers.

Anne Wieb heeft bijvoorbeeld de afgelopen dagen een drive-in uitvaart voor cliënten georganiseerd. Het afscheid vond plaats op een groot plein met het maximale aantal gasten van 30 personen. De kist was op een mooi – met bloemen – versierde baar op een bordes geplaatst, zodat alle gasten – met eigen auto’s – de kist langzaam konden passeren om een laatste groet te kunnen brengen. Dat is natuurlijk wel écht een andere manier van afscheid nemen dan we tot voor kort gewend waren.

Alternatieven voor in de aula

Voor in aula’s worden allerlei alternatieven bedacht om meer mensen onderdeel te kunnen laten uitmaken van een afscheidsceremonie. Naast de reeds bestaande live-streams voor mensen die niet aanwezig kunnen zijn, had Anne Wieb bij een uitvaart ook het idee geopperd om vooraf selfie filmpjes of korte vlogs op te nemen. Deze filmpjes werden verzameld op een algemeen e-mailadres, in een power-point presentatie verwerkt en die werd tijdens de ceremonie getoond. Mooi idee om op die manier toch een gevoel van verbondenheid en steun voor de nabestaanden te creëren.

De uitvaartverzorger kan je verder helpen met het zoeken naar mooie en alternatieve manieren van afscheid nemen.

Hoe condoleer je elkaar, nu fysiek contact niet meer mogelijk is?

Niets is waardevoller dan elkaar steun te betuigen bij het overlijden van een dierbare. Bijvoorbeeld door elkaar te omhelzen. Door het coronavirus zijn maatregelen bedacht waardoor we, ter bescherming van onze gezondheid, geen handen meer mogen schudden en dat we het sociale en fysieke contact tot een minimum moeten beperken. Geen fysiek contact meer om troost te bieden. Hoe condoleer je elkaar dan wel?

Een respectvol alternatief voor handen schudden en omhelzen is je hand op je hart leggen of met de handen een hartje te vormen en voor je eigen hart te plaatsen. Ook het namasté gebaar is tegenwoordig een mooi geaccepteerd gebaar om je medeleven te uiten. En je ziet ook vaak dat genodigden applaudisseren als de rouwauto met kist langs rijdt.

Tot slot

Wel geeft Anne Wieb aan dat het best moeilijk is voor mensen om zich tijdens de ceremonie aan de afstandsmaatregel te houden. Vaak is men – overmand door verdriet – geneigd om elkaar toch aan te raken. Ze gaan vaak toch dicht op uitvaartleiders staan, of men legt een hand op hun arm, om hen iets te vragen. Zo’n situatie brengt hem best in een lastig parket. “Als zorgverlener zet je normaal gesproken een stap vooruit en door de huidige maatregelen moeten je een stap achteruit doen. Dat voelt niet fijn en zeer tegenstrijdig in hoe je normaal mensen zou benaderen en begeleiden.”

Je kunt natuurlijk maar één keer waardig en mooi afscheid nemen van je dierbare. Als ik Anne Wieb zo hoor, bedenk ik me opgelucht dat er in deze coronacrisis gelukkig toch mooie alternatieven voor afscheid mogelijk zijn. Hulde aan de uitvaartverzorgers en hun creatieve brein!

Marjolijn Bruurs

Marjolijn Bruurs

is ondernemer, netwerkbouwer, storyteller, echtgenote, moeder en zij was tot voor kort een zeer gedreven en ervaren mantelzorger voor haar vader met Alzheimer. Eerst in de thuissituatie en later in het verpleeghuis. Tevens is zij de bedenker en het creatieve brein van Mantelzorgelijk.nl en voorzitter van Stichting Mantelzorgelijk.

Dit bericht heeft 1 reactie
  1. Goed dat je aan de uitvaart in tijden van corona aandacht besteedt. Het is soms hard, dat zoveel zaken die gebruikelijk zijn, niet meer in aanmerking komen. Op zo’n moment heb je aan samenzijn juist extra behoefte. Het namasté-gebaar vind ik voor condoleance nog altijd het beste alternatief. Applaudisseren voor een kist, daar heb ik wat moeite mee.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Back To Top
X