skip to Main Content

Professionele zorg rond niet-aangeboren hersenletsel niet voor niets

AfbeeldingProfessionele zorg rond mensen met niet-aangeboren hersenletsel is er niet voor niets. Om getroffenen te behandelen en te ondersteunen bij het dagelijks bestaan is meestal net iets meer nodig dan een gewone wijkverpleegkundige kan bieden. Het gaat hierbij vooral om kennis over hersenletsel en de invloed die het hersenletsel kan hebben op allerlei simpele handelingen. Kennis en begrip, daar draait het om. Soms is het moeilijk te zien welke beperkingen iemand heeft, waardoor de getroffene zwaar overschat kan worden. Iemand met onzichtbare gevolgen van niet-aangeboren hersenletsel zonder meer een taak te geven, zonder tevoren te beseffen dat die taak misschien wel eens niet haalbaar kan zijn, geeft de getroffene en de verzorgende alleen maar frustraties en vergroot de kans op ongelukken.

Interview met PvdA-fractievoorzitter Diederik Samsom

In een interview met PvdA-fractievoorzitter Diederik Samsom, dat Remco Meijer en Raoul du Pré publiceerden in de Volkskrant van zaterdag 11 juli 2015, kwam een aantal bezuinigingen aan de orde, waaronder de bezuinigingen op de gezondheidszorg. Doordat alle zekerheden waaraan we gewend zijn geraakt, steeds meer beginnen weg te vallen, raken de burgers onzeker. Op de vraag hoe Samsom denkt die onzekerheid te stoppen, kwam de fractievoorzitter met een voorbeeld op de proppen die mij op zijn zachtst gezegd nogal schokte.
Samsom liep die voorjaar in Spijkenisse mee als stagiair in de thuiszorg en zag hoe de wijkverpleegkundige ‘nieuwe zekerheden’ kan brengen. Daar had hij gezien ‘waarop hij hoopt’. Het voorbeeld dat hij daarbij aandroeg wekte mijn ergernis. In het artikel wordt Samsom geciteerd: ‘We waren bij een meneer, die had een tia gehad. En hij was diabetespatiënt. Door die tia kon hij niet goed meer spuiten. De vraag was: kan daarvoor extra hulp komen? Maar deze verpleegkundige zei: meneer, kom, ik ga het u de komende maand leren. En daarna doet u het zelf.’

Ondoordachte versimpeling

Dit is een ondoordachte versimpeling die Diederik Samsom van een probleem maakt. De zogenaamd simpele oplossing die hij kiest voor een probleem dat ontstaat omdat er te veel op de zorg wordt beknibbeld, is niet voor iedereen met hersenletsel toepasbaar. Bovendien schrok ik van het gebrek aan kennis over niet-aangeboren hersenletsel bij de wijkverpleegkundige; of in ieder geval schrok ik ervan dat de verpleegkundige (of Samsom) geen enkele nuancering aanbracht. De publicatie geeft een beeld alsof mensen met niet-aangeboren hersenletsel allemaal lerend vermogen genoeg hebben om in een maand insuline te leren spuiten. En wat geldt voor insuline, geldt ook voor andere medicijnen.
Wat ik in het artikel miste, was de vraag waarom de man zijn insuline niet kon spuiten. Welke gevolgen van eventueel hersenletsel zorgden ervoor dat deze man niet meer zelf de spuit hanteerde. Dat is wel wat je wil weten wanneer je ervan overtuigd bent dat hij de handeling zelf kan aanleren. Insuline spuiten is op zich geen sinecure. Het moet dagelijks op gezette tijden gebeuren; de dosis mag niet zomaar worden overschreden. De wijkverpleegkundige neemt wel een verantwoordelijkheid.

Praktijk is weerbarstig

De praktijk is weerbarstiger dan de versimpeling die Samsom voorstelt doet vermoeden. Als ik denk aan de manier waarop Henny zelfstandig probeert te onthouden wanneer hij zijn medicijnen moet innemen, houd ik mijn hart vast voor die oude man in Spijkenisse. Henny moet driemaal daags medicijnen slikken. Hij kan dat niet onthouden, terwijl het wel de bedoeling is dat hij het zo veel mogelijk zelf doet. Met briefjes op een keukenkastdeur ben ik begonnen hem eraan te helpen herinneren. De briefjes alleen waren niet voldoende. De handeling van het slikken moet voortkomen uit de handeling die daaraan vooraf gaat. De handeling moet op de een of andere manier ingesleten raken. Een ingesleten patroon is iets anders dan met gebruikmaking van leervermogen iets aanleren.

Afdruiprek als trigger

Onze vaat blijft altijd in het afdruiprek op het aanrecht staan. Henny moet zelf het afdruiprek leegruimen. ’s Morgens vindt hij in het afdruiprek een glaasje met blauwe strepen. Als hij dat tegenkomt, weet hij weet dat hij moet slikken. De ontbijtvaat gaat opnieuw in het afdruiprek. Pas ’s avonds, tegen etenstijd, mag hij het opruimen en komt hij opnieuw dat glas tegen. Tijd om medicijn te slikken. Dan blijft er nog een pil over voor het slapen gaan. Omdat de vaat moet blijven staan tot de volgende morgen, moet hij die laatste pil op een andere manier onthouden. Het slikken van die pil hangt nu samen met het uitdoen van de keukenverlichting. Die moet hij zelf uit doen. Dan weet hij dat hij nog en pil moet slikken. Om er zeker van te zijn dat hij echt alle pillen heeft genomen, heeft hij voor de hele week zijn medicijnen in kleine schuifdoosjes in een mapje. De doosjes hebben een onderverdeling per dagdeel. Mocht hij dan toch iets zijn vergeten, dan kan hij het zelf zien.

Ingesleten handeling

Doordat de handeling is ingesleten, is het briefje op de kastdeur nu overbodig. Maar geheel opgelost is het medicijnenslikprobleem niet. Komt er ook maar iets tussen op het moment waarop de ene handeling de andere moet uitlokken, dan gaat het mis. Dat kan van alles zijn: een rinkelende telefoon, een gedachte aan iets, een omvallend glas in scherven bijvoorbeeld. Medicijn vergeten. Op zomeravonden gaat de keukenverlichting wel eens niet aan omdat het nog te licht is buiten. Of neem een ander verloop van de dag. Bijvoorbeeld een bezoek brengen aan iemand, of iemand die op bezoek komt; of als we eens eten buiten de deur bestellen. Dat zijn allemaal momenten waarop de regel op een of andere manier is doorbroken, met als mogelijk gevolg het vergeten van de medicijnen.
Het volgende wat dan voorvalt is het inschatten of Henny het vergeten medicijn nog kan innemen of dat het niet verantwoord is omdat het volgende slikmoment in zicht is. Dat inschatten is voor hem niet gemakkelijk, dus moet hij dat met mij overleggen.
En dan heb ik het nog niet gehad over de momenten dat we niet thuis zijn, maar ergens anders, op vakantie. Dan is de situatie anders, het dagschema is aangepast en de bekende triggers waarop hij de ingesleten handeling kan uitvoeren, ontbreken. Dat zijn de momenten waarop ik hem er toch graag even aan help herinneren dat de medicijnen genomen moeten worden.

Verantwoordelijkheid

Je kunt andere gevallen bedenken waarom het niet zomaar verantwoord is iemand met niet-aangeboren hersenletsel alleen de controle te geven over het innemen van medicijnen, laat staan het inspuiten van insuline. Bij insuline gaat het om de juiste dosis. De vraag is of dat goed lukt. Bij het inspuiten moeten veel handelingen achter elkaar uitgevoerd worden. De volgorde kan bijvoorbeeld problemen geven. Iemand met apraxie heeft misschien moeite met het vinden van een goed plek om te spuiten; dat geldt evenzeer voor iemand met neglect.
Nee, volgens mij is de zinsnede ‘dat ga ik u de komende maand leren’ tezamen met Samsoms achterliggende idee dat daarmee de zorg weer de eigen verantwoordelijkheid van de mensen kan zijn, het meest slechte en verontrustende voorbeeld van zelfzorg. Bij mij neemt die houding de onzekerheid niet weg.

Onderzoeken

Beter is het eerst te onderzoeken welk probleem er de oorzaak van is dat iemand zijn medicijnen niet kan innemen of vergeet in te nemen. Bij niet-aangeboren hersenletsel is dat nooit standaard. Bij iedere getroffene kan het probleem een andere oorzaak hebben. Het is niet uitgesloten dat er meerdere beperkingen en rol spelen. Wanneer uitgezocht is wat die zijn, volgt de zoektocht naar een oplossing. Ook die kan voor iedereen weer een andere zijn. Verder wil ik er hier voor pleiten dat ook de wijkverpleegkundigen meer kennis verwerven rond niet-aangeboren hersenletsel en de onzichtbare gevolgen ervan. Veel te gemakkelijk wordt een getroffene overschat. Wie er dan verantwoordelijk is voor de gevolgen, blijft in het midden hangen.

Avatar

Jet van Swieten

Jet van Swieten is schrijver, journalist, blogger en kunstenaar. Zij is mantelzorger voor haar man, die te maken heeft met de onzichtbare beperkingen van niet-aangeboren hersenletsel na een herseninfarct. In haar blog maakt zij het onzichtbare zichtbaar.

Dit bericht heeft 0 reacties

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Back To Top
X