Hoe ga je als mantelzorger met boosheid om?

We weten allemaal dat de zorg een ingewikkelde taak is. Het kan een nieuwe verbondenheid met de persoon voor wie je zorgt teweegbrengen. De zorg brengt onvermijdelijk ook een stroom van emoties met zich mee, zoals empathie, nostalgie, dankbaarheid, toewijding, frustratie, verdriet, liefde, schuldgevoelens en woede.

Woede is een emotie waar vooral mantelzorgers zelf mee te maken krijgen. Het is normaal dat het op een bepaald moment de kop opsteekt. Vaak als je rol niet wordt erkend of als de persoon waar je voor zorgt onrustig of agressief is, voelt de stress van de zorg overweldigend aan. Daarnaast ben je op hetzelfde moment ook nog eens bezig met het verwerken van verdriet om het verlies van deze persoon. De kans bestaat dat er onverwacht gedrag of medische complicaties optreden. In je rol van mantelzorger kun je dit soort situaties niet altijd voorkomen of beheersen, waardoor je je hulpeloos en geïsoleerd voelt.

Het eerste dat je moet weten is dat boosheid een normale reactie is. Moeheid onder mantelzorgers is het gevolg van de dagelijkse fysieke en emotionele uitputting. Je kunt emotioneel rauw worden. Straf jezelf niet en voel je niet schuldig als je momenten van grote frustratie of woede hebt. Je bent een mens en niemand kan altijd alle aspecten van zijn leven, familieleden, werk, vrienden, op een naadloze manier in evenwicht brengen. Er zijn dingen die je kunt doen en moet weten, als je dit soort gevoelens ervaart:

Erken dat jij een verschil maakt in het leven van iemand anders, ook al voelt het op dat moment niet zo. Bedenk welke mogelijkheden voor zorg er zouden zijn als jij er niet was, en hoe belangrijk jouw rol is.

Wees aardig voor jezelf. Vergeef jezelf voor de momenten waarop je gefrustreerd en boos wordt. Concentreer je op de ontelbare keren dat je geduldig en meelevend was. Sta jezelf toe om momenten van onvolmaaktheid te hebben.

Gun jezelf een adempauze. Wees je bewust van je eigen lichaam en je gevoelens. Wacht niet tot je lichamelijk of emotioneel instort door je verantwoordelijkheden als mantelzorger. Wees proactief met zorgen voor jezelf en vraag hulp van een familielid, vriend, zorgverlener of respijt programma. Gun jezelf de tijd om op te laden. Het komt jou, maar ook de persoon voor wie je zorgt, ten goede.

Neem even de tijd om na te denken en erachter te komen waarom je precies boos bent. Als iemand tegen je schreeuwt of fysiek agressief is, is het moeilijk om niet boos te worden. Denk eens goed na over waarom de persoon voor wie je zorgt dingen doet die je boos maken. Misschien heeft hun gedrag niets met jou te maken. Misschien zorgt hun medische toestand voor een slechte impulscontrole of voor geheugenproblemen en kunnen ze het niet helpen dat ze je steeds hetzelfde vragen. Misschien herkennen ze je niet en zijn ze bang dat jij een vreemde bent, en reageren ze uit angst of verwarring. Het kan ook zijn dat de persoon een reactie heeft op een bepaald medicijn. Soms kan begrip voor de redenen van hun gedrag je reactie verzachten. Je gevoelens over de mantelzorg zullen voortdurend veranderen, dat is een feit.

Zorg dat je ook plezier hebt in je rol van mantelzorger. Bedenk iets dat je zou willen doen om conflicten minder zwaar te maken. Zet bijvoorbeeld wat muziek op en ga dansen. Ook als dit jullie alleen maar aan het lachen maakt, is het een goeie afleiding. Muziek kan een kalmerend effect hebben op alle betrokkenen. Kies een favoriete film en kijk die samen. Probeer dingen te vinden die voor jullie beiden van betekenis zijn.

Als het aankleden een strijd wordt, stop dan. Concentreer je op iets anders en kom er later op terug. Geef de persoon voor wie je zorgt beperkte keuzes als dat gepast is. Bijvoorbeeld: “Wil je vandaag je blauwe of je rode blouse aan?” Haal beide kledingstukken uit de kast zodat hij of zij kan kiezen. Op die manier hebben jullie allebei het gevoel dat je enige controle hebt, en dat helpt ook om frustratie en boosheid te verminderen.

Zoek gezonde manieren om je boosheid te ontladen. Misschien voel je je beter als je even tegen een bal hebt lopen trappen of tegen een kussen hebt gebokst. Misschien helpt het om een andere kamer in te lopen en daar te zeggen wat je wilde zeggen, om het eruit te gooien. Als je het op die manier kunt loslaten zul je wat kalmeren en kun je weer even doorgaan met iets minder stress. Lichaamsbeweging helpt om spanningen uit je lichaam te krijgen en kan ook je stemming verbeteren. Kun je een wandeling maken, jumping jacks* doen, wat yoga oefeningen misschien? Denk na over wat voor jou goed voelt. Schrijven kan ook een goeie uitlaatklep zijn. Schrijf je gevoelens op of schrijf op wat je eigenlijk zou willen zeggen. Verwerk je gevoelens in een gedicht. Je hoeft het met niemand te delen, maar het is een gezonde manier van ontladen.

* Hoe doe ik een jumping jack? (fitchannel.com)

Besteed geen tijd aan dingen die je niet kunt veranderen of waar je geen controle over hebt. Dit kost alleen maar extra tijd en energie die je niet hebt. Onthoudt dat je niet noodzakelijkerwijs controle hebt over de acties van de andere persoon. Misschien hebben jullie gisteren grote ruzie gehad. Degene voor wie je zorgt kan zich daar wellicht niks van herinneren. Probeer je woede achter je te laten. Concentreer je op de dingen die je wel onder controle hebt, namelijk je reactie en je houding. Begin vandaag met frisse moed!

Besef dat je vroegere relaties vaak niet kunt veranderen. Het kan zijn dat je voor iemand zorgt met wie je in het verleden een conflictueuze relatie hebt gehad. Je moet goed onderzoeken wat voor invloed dat op jou heeft. Misschien ben je niet de meest geschikte persoon om deze rol op je te nemen. Wees daar eerlijk over tegenover jezelf.

De grootste fout die mantelzorgers maken, hoewel ik het geen ‘fout’ zou noemen, is dat ze geen tijd nemen om voor zichzelf te zorgen. Probeer iemand te vinden met wie je openhartig kunt praten over je ervaringen in de zorg. Dat kan ook op online chat sites voor mantelzorgers of in steungroepen, waar je weet dat anderen precies begrijpen wat je doormaakt. Ten slotte kan een professional in de gezondheidszorg met expertise op dit gebied je ook advies geven.

Door Iris Waichler, klinisch maatschappelijk werker en auteur van Role Reversal, How to take care of yourself and your aging parents.