skip to Main Content

Herformuleren van een schuldgevoel

Laten we het eens over een schuldgevoel hebben. Al sinds Adam en Eva van de spreekwoordelijke appel aten, voelen mannen en vrouwen zich schuldig. Soms is dat schuldgevoel gerechtvaardigd en soms is het gewoon overgevoeligheid van onze kant. Hoe zit het met schuldgevoelens jegens onze ouders?

Mijn vader is er nu niet meer, maar in het laatste jaar van zijn leven klaagde hij vrijwel elke keer als ik hem zag over iets. Nu was dat niet de persoonlijkheid van mijn vader, hij was over het algemeen vrolijk en dankbaar, met een vriendelijk woord voor iedereen. Helaas veranderden zijn emoties die hij had over het verlies van zijn onafhankelijkheid, zijn kijk op het leven.

Gewoonlijk zei hij aan het eind van ons bezoek: “Ik weet dat dit niet jouw schuld is, maar …” Hij gaf me nooit ergens de schuld van, hij wilde me alleen laten weten wat er aan de hand was. Wat niets afdeed aan het schuldgevoel dat ik had omdat ik niet meer in staat was om hem thuis de zorg te geven die hij nodig had, zoals ik de afgelopen negen jaar had gedaan.

Ik voelde me schuldig omdat ik niet hetzelfde voedsel at als hij. Ik voelde me schuldig omdat hij me nodig had om ergens heen te rijden. Ik voelde me schuldig omdat hij in een verzorgingshuis moest gaan wonen. Nu ik erover nadenk, voelde ik me schuldig omdat mijn moede dementie had en hulp nodig had en dat mijn vader niet meer zo onafhankelijk kon zijn als hij vroeger was.

Op een middag reed ik met mijn man naar huis en zei tegen hem: “Weet je wat? Aangezien een schuldgevoel onvermijdelijk is, heb ik net besloten dat ik het gewoon moet accepteren en verder moet gaan. Als het schuldgevoel niet te vermijden is, kan ik het net zo goed omarmen en er iets positiefs mee doen.” Ik weet het, dat is een ongezonde coping strategie. Maar als we het daar dan toch over hebben, laten we dan alles op tafel gooien. Het is tijd om eerlijk te zijn over de dingen die we in onbewaakte momenten denken, maar die we niet met anderen delen.

Ik hou van mijn ouders en heb altijd een goeie band met hen gehad, maar toch werd ik moe van de last die het soms was om voor hen te zorgen. Hoe zit dat eigenlijk met degenen die niet echt van hun ouders houden? Sommige ouders zijn gewoonlijk moeilijk om van te houden, maar hebben toch verzorgers nodig. Sommige mantelzorgers hebben broers of zussen die weigeren om te helpen. (Alsof dat ooit een optie voor jou was!). Hoe zit het met enige kinderen die niemand anders hebben om te helpen? Zij hebben dit leven niet gekozen maar ze hebben er geen controle over, en zijn daar vaak verontwaardigd over. Tegelijkertijd voelen ze zich schuldig dat ze verontwaardigd zijn.

En hoe zit het met de rest van mijn leven? Mijn kinderen krijgen vrijwel nooit mijn onverdeelde aandacht, want er is altijd wel wat. Een avondje uit met mijn man? Verleden tijd. Ik ga naar mijn werk, maar mijn aandacht is altijd verdeeld. En mijn vrienden? Nou, ik had net zo goed naar een ander land kunnen verhuizen, zo vaak zie ik ze.

Woede. Wrok. Schuldgevoel. Dit zijn nogal beladen woorden, maar velen van ons leven er mee. Wat als we dat eens konden veranderen? Wat als verandering betekent dat we slechts één woord hoeven te vervangen?

spijt (de; v(m)) 1 besef dat je iets niet had moeten doen; = berouw: ergens spijt van hebbenspijt hebben als haren op zijn hoofd ontzettend veel spijt hebben

-Verdriet of wroeging hebben over

-Er met een gevoel van verlies aan denken

-Synoniemen: rouwen, bedroefdheid, treuren

Wat zou er gebeuren als we elke keer dat we het woord ‘schuld’ in een zin gebruiken, het veranderen in ‘spijt’?

In onze onbewaakte, diepste gedachten kunnen we zeggen: “Ik ben het zo zat om de verantwoordelijkheid voor mijn moeder te dragen. Tegelijkertijd voel ik me schuldig dat ik me zo voel.” Als je die gedachten herformuleert, krijg je iets als: ‘Ik ben zo moe. Het spijt me echt dat mijn moeder niet meer zo onafhankelijk kan zijn als vroeger.”

“Het is echt waardeloos dat ik de enige ben die mijn vader naar de dokter kan brengen, maar ik voel me schuldig dat ik daar boos om ben” wordt “Het is echt waardeloos dat ik de enige ben die mijn vader naar de dokter kan brengen. Het spijt me dat hij niet zelf meer kan rijden.” “Ik ga weer een filmavond met mijn vrienden missen. Ik voel me schuldig dat ik ze nooit zie” wordt: “Ik ga weer een filmavond missen. Het spijt me echt dat ik mijn vrienden niet vaak zie.”

Spijt verandert de focus van onze gevoelens. Als we ons schuldig voelen over iets waar we absoluut geen controle over hebben, geven we onszelf de schuld. Wat niet logisch is – hoe kan ik me schuldig voelen over de dementie van mijn moeder? Hoe kan ik me schuldig voelen over het feit dat mijn vader minder onafhankelijk is dan vroeger? Was ik verantwoordelijk voor het feit dat zijn vermogen om bepaalde dingen te doen is afgenomen? Spijt daarentegen, klinkt logisch. Spijt het me dat mijn moeder dementie had? Absoluut, elke dag weer. Spijt het me dat mijn vader niet meer kon doen wat hij vroeger deed? Zeker weten, natuurlijk!

Ik kan verdriet en rouw voelen – spijt – over de omstandigheden van mijn ouders. Ik kan me verdrietig en teleurgesteld voelen – met spijt – over het feit dat mijn leven zo druk is dat ik iedere persoon individueel niet zoveel aandacht kan geven als ik zou willen. Ik kan aan de andere kant ook weigeren om de schuld op me te nemen voor het feit dat ik me zo slecht voel in die situaties. Spijt, zeker, daar kan ik mee leven, maar geen schuldgevoel meer.

Mantelzorgers doen meestal het werk van meerdere mensen en soms voelt het alsof wij dat gewicht ook met ons meedragen. Als we de last van het schuldgevoel konden laten vallen, dat misschien wel het zwaarst weegt van alles, zou ons leven op zijn minst een klein beetje beter worden. Natuurlijk, het vergt discipline. Elke keer dat we de woorden ‘schuldgevoel of schuldig voelen’ in ons hoofd horen opkomen, moeten we het vervangen door ‘het spijt me”, maar dat is iets dat relatief makkelijk te doen is. Misschien creëren we op die manier meer hoop, voor onszelf en anderen.

Mariette Otten McGovern

is vertaalster, musicus en werkt als taalcoach voor Rosetta Stone. Ze woont en werkt in Florida, in de Verenigde Staten.

Dit bericht heeft 0 reacties

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Back To Top
X