De Vader: Een feest van herkenning! #win2kaarten

In De Vader zien we door de ogen van André (Hans Croiset) de verwarring van een vader met de ziekte van Alzheimer. Zijn onrust en paniek raken niet alleen hem, maar ook zijn dochter Anne (Johanna ter Steege). Een ziekte als Alzheimer treft dan ook meer dan één persoon. Dat weten veel van onze lezers maar al te goed. Voor Mantelzorgelijk sprak ik met regisseur Gijs de Lange. Hij heeft de ziekte bij zijn moeder meegemaakt.

Gijs de Lange De Vader theater

Foto: Leo van Velzen

Waarom wilde je deze voorstelling maken?

Het is een heel erg goed stuk. De verwarring wordt met een mooie vondst van schrijver Florian Zeller heel goed weergegeven. Hij schreef het stuk in de tijd dat zijn eigen oma leed aan Alzheimer. Hij schreef de eerste scene waarin een vader met beginnend Alzheimer een gesprek voert met zijn dochter. Daarna vroeg hij zich af: ‘Wat nu als ik in de tweede scene de dochter door een andere actrice laat spelen’? Deze vondst is briljant en maakt voor het publiek het verschil tussen toeschouwer zijn en zelf de verwarring ervaren.

De voorstelling wordt omschreven als een tragikomedie over Alzheimer. Zelf begeleid ik een man met Alzheimer. Ik weet dat hij het erg vervelend vindt als mensen om hem lachen als hij iets geks zegt of iets vergeet. Is het komische deel in die zin ook kwetsend?

Nee, het is niet kwetsend. Wel grappig. Zoals dit verhaal, dat ik zelf met mijn moeder meemaakte: Ik zit met haar en mijn vader te praten. Ze zit hier al in een inrichting. Ze kijkt mij aan en vraagt: ‘Wie ben jij?’ Waarop ik reageer met: ‘Volgens mij weet je dat best.’ Ze zegt: ‘Ja, Gijsje. ‘Ja,’ zeg ik, ‘zie je wel.’ ‘Ja,’ zegt ze terug, ‘maar je lijkt er helemaal niet op.’ Dat is grappig, want het is waar. Op die manier is het toneelstuk ook troostend.

Ik las ook over de voorstelling dat ‘het schuurt’. Waar zit dat hem in?

Soms is het wrang wat de omgeving betreft. Denk daarbij aan het huwelijk van de dochter dat veel te verduren krijgt op het moment dat ze haar vader in huis neemt. Hij heeft meerdere verzorgers weggepest en biedt weinig alternatieven. Haar man ziet de situatie net vanuit een ander perspectief. Hij ziet dat hij erg ziek is, maar zij wil er nog niet aan. De alledaagse dingen in hun relatie worden door zijn aanwezigheid anders. Een gesprek over ‘Hoe was het op je werk?’ zit er niet in, want haar vader komt er alweer bijzitten. Hij is tien minuten te vroeg voor het eten en zegt wel ‘let maar niet op mij’. maar hun gesprek kan niet meer vrij gevoerd worden.

Maakt het uit dat de acteurs Alzheimer niet van dichtbij hebben meegemaakt, en jij wel?

Normaal kan een acteur op een technische manier zijn rol opbouwen. Hij weet waar een verhaal heengaat en waar zijn karakter vandaan komt. Maar voor Hans, die de rol van vader André speelt, is dat in deze voorstelling heel moeilijk. Hij kon niet de ‘gewone’ psychologie van André voorbereiden. Mijn tip aan hem is dan ook vaak dat hij alleen maar de situatie van het nu moet spelen.

Voor mij was het als regisseur wel fijn dat ik de klappen van de zweep van Alzheimer ken. Daardoor weet ik bijvoorbeeld dat je in het nu moet bewegen. Mijn moeder dacht regelmatig dat er Duitsers op de gang liepen. Ze had de oorlog meegemaakt en die angst kwam vaak naar boven. In eerste instantie deed ik dan de deur open om te laten zien dat het verpleegsters waren en geen Duitsers. Dat hielp nooit. Op een gegeven moment doorbrak ik dat door te zeggen: ‘Wat zit je haar leuk’. Dan zei ze: ‘Ja, he? Dank je’. Ik sleepte er als het ware een nieuwe scene in.

Met welk gevoel wil je het publiek naar huis laten gaan?

We hebben de voorstelling in Londen gezien. Mijn verwachting is dat mensen met compassie voor mensen met Alzheimer de deur uit lopen. Alzheimer gaat vaak over wat iemand niet meer kan en wat er niet meer is. De voorstelling laat zien wat er wél is. Hoe iemands karakter soms zachter of aanhankelijker wordt, zoals bij mijn moeder. In deze voorstelling hebben de grappige momenten een element van overwonnen pijn in zich. Pijnlijke moment worden omgezet in een grappige situatie waardoor je als toeschouwer een soort bevrijding voelt.

Voor mantelzorgers zal het een feest van herkenning zijn. Je ziet hoe de persoon eerst was en verandert. Je ziet hoe het schuurt met het leven van de dochter Anne. Er zijn ook momenten dat ze zich laat gaan en uit haar slof schiet, die heel herkenbaar zullen zijn. Je weet dat je frustratie door de ziekte komt, maar je ziet toch gewoon je vader en soms lukt het je niet het juiste te doen. Anne voelt zich daarna weer schuldig en zo zullen er veel elementen van herkenning zijn..

Vind je de voorstelling ook geschikt voor mensen met (beginnend) Alzheimer?

Dat is een lastige vraag. De voorstelling is wel erg verwarrend. Toch denk ik het wel. Ik denk dat mijn moeder de voorstelling in het begin nog wel had kunnen waarderen, maar het is wel aardig verwarrend.

Aan de telefoon vertelde Gijs verschillende situaties uit het stuk die ik hier natuurlijk niet zal verklappen. Door dit gesprek heb ik nog meer zin om naar de voorstelling te gaan. Ik verwacht een bijzondere theaterproductie die herkenning brengt voor iedereen die de ziekte kent en medeleven en begrip oplevert voor het publiek dat in deze voorstelling voor het eerst in aanraking komt met Alzheimer. Ben jij ook enthousiast geworden? We mogen vanuit de producent van De Vader twee vrijkaarten weggeven voor een voorstelling naar keuze (www.devadertheater.nl). Reageer onder het bericht of op Facebook om kans te maken.

Nadja van Kessel (27) is organisatietalent, hulpverlener in de grootste zin van het woord en ex-mantelzorger. Ze heeft de wereld aan haar voeten en is van plan er veel van te ontdekken.

Dit bericht heeft 0 reacties

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Back To Top