skip to Main Content
De Boekenkast Van Dementie

De boekenkast van dementie

Gemma Jones in Groot Brittannië gebruikte de zogenaamde “boekenkast analogie” in 2005 om uit te leggen hoe de afbraak van ons geheugensysteem, met andere woorden de ontwikkeling van dementie, in zijn werk gaat. Deze vergelijking is nu een vast onderdeel van het Dementia Friends programma, een initiatief van de Britse Alzheimer’s Society. Duizenden mantelzorgers krijgen door middel van deze analogie een goed idee van wat dementie is en wat er met de hersenen van mensen met dementie gebeurt. De analogie is als volgt.

Je geheugen wordt vergeleken met een boekenkast waarin, als alles goed is, alle boeken een titel hebben en op volgorde staan. De kaften van de boeken zijn zichtbaar en als je een bepaald boek wilt, kun je dat gemakkelijk vinden in je geordende boekenkast.

Stel je voor dat ik een 80-jarige vrouw ben. Er staat een volle boekenkast naast mij, die is net zo hoog als ik lang ben. Elk boek vertegenwoordigt een herinnering, een datum, een feit of een vaardigheid die ik in de afgelopen 80 jaar van mijn leven heb verzameld.

Op de bovenste plank staan mijn meest recente herinneringen: wat ik vanochtend voor ontbijt heb gegeten, dat ik me vanochtend heb aangekleed. Op de plank daaronder staan dingen die iets minder recent zijn, zoals mijn laatste vakantie of de laatste keer dat je bij mij op bezoek kwam. De boekenplanken daaronder bevatten alles van mijn 70’s, 60’s, 50’s enz. Mijn 20’s bevinden zich ergens ter hoogte van mijn knieën en de plank met al mijn jeugdherinneringen is ter hoogte van mijn voeten.

Als ik dementie krijg, kan het gebeuren dat mijn boekenkast als een boom in een storm van de ene naar de andere kant zwiept. Hierdoor vallen mijn boeken uit de kast, beginnend met de boeken van de bovenste plank. Dat verklaart waarom mijn kortetermijngeheugen als eerste wordt aangetast. Naarmate de dementie vordert, raken de planken één voor één steeds leger. Als een paar planken vrijwel leeg zijn, kan ik het gevoel hebben dat ik in de jaren ’50 leef. Denk je eens in, in mijn hoofd leef ik in de jaren ’50 en ga naar de keuken om een kop thee voor mezelf te maken. Aangezien ik voor mijn gevoel mijn vijftiger jaren keuken inga, wat denk je dat er zou kunnen gebeuren? Inderdaad, water koken met een elektrische ketel ben ik niet gewend, geen idee hoe zoiets werkt en ik bezeer me. Als jij mijn familielid of verzorger was, zou je misschien zeggen “we moeten haar maar geen thee meer laten zetten, veel te gevaarlijk.” Er is echter een eenvoudigere oplossing. Je zou de elektrische waterkoker kunnen vervangen door een ouderwetse fluitketel, want dat is wat ik verwacht en ik weet hoe ik die moet gebruiken. Ik heb al geleerd hoe ik een fluitketel moet gebruiken toen ik een kind was, dus die herinnering (van de onderste plank) zal ik waarschijnlijk vrij lang behouden. Dit zal wellicht niet iedereen met dementie helpen, maar voor mij, in deze fase, is het heel behulpzaam.

Ik had het over de boekenkast die aan de ene kant naast mij staat, waarin alle feiten en herinneringen en cijfers zijn opgeslagen, maar dat is een nogal broze, kwetsbare kast, waarschijnlijk gemaakt van waaibomenhout. Als de dementie toeslaat, beweegt die kast heel sterk heen en weer. Deze boekenkast vertegenwoordigt het gedeelte van mijn hersenen dat de hippocampus wordt genoemd, en ontvankelijker en gevoeliger is voor dementie. Maar mijn gevoelens en emoties, de dingen die maken dat ik ben wie ik ben, en waarom jij en anderen van mij houden, worden allemaal apart beheerd in een ander gedeelte van de hersenen genaamd de amygdala. Al die dingen bevinden zich in een grote, sterke, eiken boekenkast die aan de andere kant naast mij staat. Als deze kast door dementie wordt geraakt, zal hij veel minder sterk heen en weer zwiepen als mijn andere kast.

Ik zal uitleggen hoe de twee boekenkasten samenwerken. Toen ik een kind was had ik op school een leraar. Hij bevindt zich in de hippocampus boekenkast. Deze leraar inspireerde mij met zijn manier van lesgeven, en het gevoel dat hij me gaf, geïnspireerd, vol ontzag, heb ik opgeslagen in een boek in mijn amygdala boekenkast. De leraar zit dus in de hippocampus maar hoe ik me toen voelde wordt beheerd door de amygdala.

Nu gaan we terug naar de dag van vandaag. Ik ben een 80-jarige vrouw, ik heb dementie en jij komt me bezoeken. Dat feit ligt vast in een boek aan de rechterkant, in de hippocampus. We krijgen echter flink ruzie op die dag. Ik ben van streek, voel me waarschijnlijk boos en verdrietig. Die gevoelens worden in een boek aan de andere kant, in de amygdala geplaatst. Jij zou vervolgens kunnen denken, ach, het maakt niet echt uit, ze vergeet toch dat ik op bezoek ben gekomen, en helemaal dat we ruzie hadden. Daar heb je waarschijnlijk gelijk in, want dat boek met het feit dat jij op bezoek kwam, gaat naar alle waarschijnlijkheid verloren. Maar wat mij bijblijft zijn die gevoelens, het verdriet, de boosheid, alleen kan ik ze nergens meer aan koppelen. En dat is ontzettend verwarrend voor mij.

Maar laat ik ook een positief voorbeeld geven. Stel, jij komt mij opzoeken, en we gaan samen naar het strand. We hebben een hele leuke dag. Dat alles, het strand, de wind, de golven, worden aan de hippocampus kant opgeslagen. Hoe ik me voelde, de gevoelens van geluk, blijheid en veiligheid, worden in de amygdala kant opgeslagen. Zo gauw we terug zijn in mijn huis, ben ik vergeten waar we zijn geweest. Dat boek is uit de kast gevallen. Dan zou jij kunnen denken dat het allemaal de moeite niet waard is omdat ik het toch vergeet. Waarom zou je me nog opzoeken? Maar als je naar de andere kant kijkt, dan zijn daar die gevoelens van blijheid en geluk die ik die dag had, en die blijven me veel langer bij omdat dat boek stevig op de plank van mijn sterke, eiken boekenkast staat.

En dat is de reden dat je jouw familieleden of vrienden die met dementie kampen vooral moet blijven bezoeken en verzorgen. Omdat die persoon veel meer is dan alleen de dementie.

is vertaalster, musicus en werkt als taalcoach voor Rosetta Stone. Ze woont en werkt in Florida, in de Verenigde Staten.

Mariette Otten McGovern

is vertaalster, musicus en werkt als taalcoach voor Rosetta Stone. Ze woont en werkt in Florida, in de Verenigde Staten.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Back To Top
X