De balans tussen veiligheid en waardigheid

Mijn moeder had een gecompliceerde relatie met haar looprek. Met tegenzin gaf ze toe dat de handgrepen en het stevige frame haar wel hielpen om stabieler te lopen. Maar het gebruik van zo’n looprek botste met de manier waarop ze zichzelf zag: jong en levendig. Ze “vergat” hem vaak als ze in haar appartement was, alsof ze liever haar evenwicht verloor dan haar gevoel van eigenwaarde. Ze viel een of twee keer per maand. Een keer kon ik haar nog net opvangen, een andere keer kwam ik haar appartement binnen en vond haar languit op het tapijt in de woonkamer, niet in staat om op te staan. Haar looprek stond in de keuken. Ze probeerde er een grapje van te maken, maar ik was geschrokken van de gedachte dat ze hard neer had kunnen komen en zich ernstig bezeerd zou kunnen hebben.

Ik smeekte haar letterlijk om het looprek te gebruiken. Ze klaagde dat ik haar lastig viel. En zo werd er een lijn tussen ons getrokken: ik wilde haar veilig houden, zij wilde haar waardigheid behouden. Ik voelde me verantwoordelijk voor haar, dacht dat ik haar moest beschermen. Zij vond dat haar leven haar verantwoordelijkheid was. Ik zei dat de zorgen die ik me maakte om haar, mijn eigen leven beïnvloedden. Ze fronste haar wenkbrauwen en zweeg.

Veel mantelzorgers vinden het moeilijk om de juiste balans tussen bescherming en veiligheid en de waardigheid van de persoon voor wie ze zorgen te vinden. Sommigen kiezen voor de veiligheid en nemen de financiën en klusjes over van een ouder die dat soort hulp misschien niet nodig heeft. Ze bedoelen het goed maar overschrijden soms de grenzen van gezond verstand en zelfs respect. Anderen kiezen de kant van waardigheid en bieden een ouder geen hulp uit angst hem of haar te beledigen. Hoe prettig deze benadering ook mag zijn voor een trotse, onafhankelijke ouder, de kinderen zullen later spijt krijgen als hij of zij van een trap valt of een ernstig auto-ongeluk krijgt.

Dit zijn moeilijke beslissingen die genomen moeten worden in het licht van de veranderende toestand en behoeften van een ouder. Wat ooit veilig was – bijvoorbeeld het bedienen van een elektrische grasmaaier of de dakgoten schoonmaken – kan gevaarlijk worden. Hoe vind je als mantelzorger het juiste evenwicht tussen veiligheid en waardigheid, op het juiste moment en op de juiste manier?

Weinig oudere volwassenen praten graag over veranderingen die ze doormaken. Die veranderingen vinden hoe dan ook plaats, van zintuigen die minder goed functioneren tot reflexen die trager worden en een afnemend concentratievermogen. We passen ons aan door brillen en gehoorapparaten aan te schaffen, door langzamer te gaan rijden en de financiën dubbel te controleren. Volwassen kinderen zouden met hun ouders over deze veranderingen moeten praten (“Wil je echt in een huis met meerdere verdiepingen blijven wonen en elke dag trappen lopen?”) en hulp aanbieden om hun ouders zo goed en comfortabel mogelijk te laten leven.

Er zijn alledaagse activiteiten die, als ze niet goed worden uitgevoerd, een risico kunnen vormen voor de veiligheid van onze ouders of anderen, zoals autorijden, het fornuis gebruiken en meerdere medicijnen innemen. Als er op een gegeven moment zorgen zijn over het uitvoeren van dat soort handelingen, moeten mantelzorgers nooit aarzelen om stappen te nemen die voor meer veiligheid zorgen. In geval van twijfel of een conflict met de ouder (“Hoe durf je mijn rijgedrag in twijfel te trekken!”) kun je zijn of haar artsen om een objectieve, klinische beoordeling vragen. Dit heeft niets te maken met het overnemen van hun leven, het betekent alleen dat jij je liefde toont en de wil om hen veilig te houden.

Elke activiteit waarbij de veiligheid niet in gevaar is, moet aan het oordeel van de ouders zelf worden overgelaten. Als ze de trap op kunnen, laat ze dan in hun geliefde huis met drie verdiepingen wonen. Als ze nog prima ’s nachts kunnen rijden, voer dan geen druk uit om gebruik te maken van een alternatief. Ouders veilig houden is niet altijd hetzelfde als hen gezond houden. Het laatste houdt in dat je ze aanmoedigt om zo actief en betrokken mogelijk te zijn en de controle over hun leven te behouden. Het bevestigen en verhogen van het gevoel van eigenwaarde bevordert ook de gezondheid en het welzijn.

In het meest ideale geval probeert een ouder niet zijn of haar waardigheid te bewaren door veiligheidsmaatregelen en pleidooien van de kinderen af te wijzen. Hopelijk besluit hij of zij dat de leiding nemen wat betreft veiligheidsaspecten de beste manier is om zo onafhankelijk en waardig mogelijk te leven. Dat is wat er met mijn moeder en haar looprek gebeurde. Ze haatte hoe dat ding eruit zag en hoe onhandig het was om ermee in kleine ruimtes te manoeuvreren. Ze haatte ook het idee dat jongere mensen haar als een oud vrouwtje beschouwden als ze het looprek gebruikte. Maar na vele valpartijen, talloze blauwe plekken en een gebroken stuitje, besloot ze dat het voor haar de juiste oplossing was. Tussen de aluminium handvatten leerde mijn moeder met opgeheven hoofd rechtop te staan – een ander beeld van zichzelf dan ze ooit had, maar niettemin waardig.

Door Barry J. Jacobs, klinisch psycholoog en gezinstherapeut.

https://www.aarp.org